મુકેશ અને અનિલ અંબાણી એકબીજા માટે જીવે રેડી દેતા હતા, પરંતુ ધીરુભાઈની એક મોટી ભૂલ અને બન્ને ભાઈ બની ગયા જાની દુશ્મન!

Lok Patrika
Lok Patrika
5 Min Read
Share this Article

રિલાયન્સ ઈન્ડસ્ટ્રીઝના સ્થાપક ધીરુભાઈ અંબાણી સંબંધોને ખૂબ મહત્વ આપતા હતા. અમિતાભ બચ્ચને તેમના ખરાબ દિવસોમાં મદદની ઓફર કરી હતી તે કોઈથી છુપાયેલું નથી. વેપારની ગલીઓથી લઈને રાજનીતિની સીડીઓ સુધી તેમણે ક્યારેય સંબંધોની લગામ ઢીલી ન થવા દીધી. ધીરુભાઈ સૌથી વધુ દૂરંદેશી અને સમય કરતાં આગળ હતા. જોકે, મૃત્યુ પહેલા તેણે એક મોટી ‘ભૂલ’ કરી હતી. તેમના જીવનકાળ દરમિયાન, તેમણે તેમના પુત્રોના નામે વસિયતનામું કર્યું ન હતું. એ બીજી વાત છે કે આ કારણે મુકેશ અને અનિલ વચ્ચેના સંબંધો વણસ્યા. કદાચ ધીરુભાઈને આ વાતનો ક્યારેય ખ્યાલ નહોતો. તેઓ વિચારતા રહ્યા કે મુકેશ અને અનિલ જે રીતે એકબીજાને સ્પ્રિટ કરે છે, તેમના બિઝનેસ સામ્રાજ્યને ક્યારેય આવી પરિસ્થિતિનો સામનો કરવો પડશે નહીં. જો કે, 2002 માં, તેઓએ આંખો બંધ કરતાની સાથે જ ભાઈઓ વચ્ચે સર્વોપરિતાનું યુદ્ધ શરૂ થયું. આખરે, 2005 માં રિલાયન્સ ગ્રુપના વિભાજન પછી જ વસ્તુઓ શાંત થઈ. પરંતુ, ત્યાં સુધીમાં બંને ભાઈઓ વચ્ચે ખેંચતાણ થઈ ગઈ હતી.

વિલ એટલે કે વસિયતનામું બનાવવું એ નાણાકીય આયોજનનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ માનવામાં આવે છે. આનાથી પાછળથી ઝઘડાની શક્યતા દૂર થઈ જાય છે. કાયદાકીય પરેશાનીઓ અને પારિવારિક વિવાદોને અવકાશ નથી. પરંતુ, ધીરુભાઈ આ અત્યંત મહત્ત્વના પાસાંનો ખ્યાલ મેળવવાનું ચૂકી ગયા. તેને પુત્રોના પરસ્પર પ્રેમમાં એટલી બધી શ્રદ્ધા હતી કે તેણે કદાચ તેની અવગણના કરી હશે. પરંતુ, આવું વારંવાર થતું. પિતાના અવસાન બાદ ભાઈઓ વચ્ચે અણબનાવ થયો હતો. તેના કેન્દ્રમાં ધીરુભાઈ અંબાણીએ જીવતી વખતે કમાણી કરેલી અપાર સંપત્તિ હતી.

ધીરુભાઈ જીવતા હતા ત્યાં સુધી મુકેશ અને અનિલનું કામ સાવ અલગ હતું. રિલાયન્સના વિભાજન પહેલા ધીરુભાઈના નાના પુત્ર એટલે કે અનિલ અંબાણી કંપનીનો ચહેરો હતા. તેઓ વિશ્વભરમાંથી કંપનીના મેગા પ્રોજેક્ટ્સ માટે ભંડોળ એકત્ર કરવા માટે જવાબદાર હતા. અનિલના રાજકારણથી લઈને મીડિયા અને બેંકો સુધી મજબૂત સંપર્કો હતા. આની મદદથી તે કંપની માટે ચપટીમાં પૈસાની વ્યવસ્થા કરતા હતા. બીજી તરફ ધીરુભાઈ અને મુકેશનું ધ્યાન રિલાયન્સનું સામ્રાજ્ય વધારવા પર હતું. તે અંદરથી રિલાયન્સને મોટું બનાવવામાં વ્યસ્ત હતા. એકંદરે જવાબદારીઓ અને કાર્યો સારી રીતે ગોઠવાયેલા હતા. ક્યાંય કોઈ અવરોધ નહોતો. આ દરમિયાન બંને પુત્રોના લગ્ન પણ થઈ ગયા. મુકેશે નીતા સાથે લગ્ન કર્યા છે. તેથી, અનિલે તે જમાનાની પ્રખ્યાત બોલીવુડ અભિનેત્રી ટીના મુનીમ સાથે લગ્ન કર્યા. જો કે, અંબાણી પરિવારને ટીના અને અનિલના લગ્ન બોલિવૂડમાં કામ કરવાને કારણે વાંધો હતો. પરિવાર ઇચ્છતો ન હતો કે અનિલ ટીના સાથે લગ્ન કરે. જોકે, ઈચ્છા ન હોવા છતાં ટીના અંબાણી પરિવારનો ભાગ બની ગઈ હતી. ટીના અને નીતા વચ્ચે અણબનાવના અહેવાલો પણ આવ્યા હતા. જો કે, ધીરુભાઈ રહ્યા ત્યાં સુધી કૌટુંબિક અણબનાવ ક્યારેય સામે આવ્યો ન હતો. એવું કહી શકાય કે બધું નિયંત્રણમાં હતું.

2002માં પુત્રોના માથા પરથી પિતાનો પડછાયો હટી ગયો. ધીરુભાઈ દુનિયા છોડી ગયા. તે પછી બધું જ બન્યું જેમ કે સામાન્ય ઘરોમાં ઘણીવાર થાય છે. બંને ભાઈઓ વચ્ચે વેપારી સામ્રાજ્ય માટે સંઘર્ષ શરૂ થયો. રિલાયન્સ પર કબજો મેળવવા માટે મુકેશ અને અનિલ વચ્ચે યુદ્ધ શરૂ થયું. ધીરુભાઈ અંબાણીએ 30 વર્ષમાં જે બિઝનેસ સામ્રાજ્યનું નિર્માણ કર્યું હતું તે ભાગલાને કારણે ઘેરાઈ ગયું હતું. એક સમયે રોકાણકારોનું ફેવરિટ ગણાતા આ જૂથે સૌને હાશકારો અનુભવ્યો હતો. બે ભાઈઓ વચ્ચેના ઝઘડાએ દલાલ સ્ટ્રીટના હોશ ઉડાવી દીધા હતા. ધીરુભાઈની રિલાયન્સ પછી કોઈ પણ કોર્પોરેટ જેનું સપનું જુએ છે તેના માટે ત્યાં ઊભી રહી. આ સમય સુધીમાં રિલાયન્સ સૌથી મોટું કોર્પોરેટ સમૂહ બની ગયું હતું.

ધીરુભાઈના મૃત્યુ પછી મુકેશ અંબાણી રિલાયન્સ ગ્રુપના ચેરમેન અને મેનેજિંગ ડિરેક્ટર એટલે કે સીએમડી બન્યા. સાથે જ અનિલ અંબાણી વાઇસ ચેરમેન છે. ઉપરથી એવું લાગતું હતું કે બધું સેટ થઈ ગયું છે. રિલાયન્સમાં જે રીતે ધંધો ચાલતો હતો તે જ બધું છે. બહાર કોઈને ખબર પણ ન હતી કે અંદર તોફાન જન્મી રહ્યું છે. પિતાના અવસાનના બે વર્ષ બાદ જ એટલે કે 2004માં બંને ભાઈઓની લડાઈ બહાર આવી. અંબાણી પરિવારના બે પિતરાઈ ભાઈઓ વચ્ચેની લડાઈ રસ્તા પર આવી ગઈ. ભાઈઓએ દેખાવાનું બંધ કરી દીધું. મેળાવડામાં પણ તેઓ એકબીજાથી અંતર રાખવા લાગ્યા. ભાઈઓના ઝઘડાએ સરકારનો ગુસ્સો પણ વધાર્યો હતો. જ્યારે નાના ભાઈ પરનો વિશ્વાસ સંપૂર્ણપણે ઊઠી ગયો હતો, ત્યારે મુકેશે અનિલને રિલાયન્સના બોર્ડમાંથી હટાવવાની માંગ કરી હતી.

2005માં માતા કોકિલાબેનને વિભાજન માટે વચમાં મુકવામાં આવ્યા હતા. તેણે બે ભાઈઓ વચ્ચે રિલાયન્સના બિઝનેસ સામ્રાજ્યના વિભાજનની જાહેરાત કરી. પેટ્રોકેમિકલ્સ સહિત તેલ અને ગેસ, રિફાઇનિંગ અને ટેક્સટાઇલ મુકેશના હિસ્સામાંથી આવ્યા હતા. તે જ સમયે, અનિલ અંબાણી નાણાકીય સેવાઓ, પાવર, મનોરંજન અને ટેલિકોમ બિઝનેસમાં ગયા. 2020 માં, અનિલ અંબાણીએ તેમની કુલ સંપત્તિ શૂન્ય હોવાનું જાહેર કર્યું. તે જ સમયે, મુકેશ અંબાણી હજુ પણ વિશ્વના ટોચના અમીરોની યાદીમાં છે.


Share this Article