સોના અને ચાંદીના ભાવની પથારી ફેરવવામાં ચીનનો સૌથી મોટો હાથ, 2027 માં ફરીથી ભાવ ભડકે બળશે!

સોનાના ઘટતા ભાવ કેટલાક લોકો માટે તક છે, તો અન્ય લોકો માટે આ એક આફત સમાન છે. જેઓ સોનું ખરીદવા ઈચ્છે છે તેઓ ખુશ છે, જ્યારે જેમણે અગાઉ સોના અને ચાંદીમાં રોકાણ કર્યું હતું, તેમની મૂડી ઘટી રહી છે. સોનું તેના ઉચ્ચતમ સ્તરથી લગભગ ₹૪૦,૦૦૦ જેટલું ગગડી ગયું છે, અને ચાંદીની સ્થિતિ તો તેનાથી પણ વધુ ખરાબ છે.

ચાંદીના ભાવમાં 2 લાખથી વધુનો ઘટાડો

ચાંદી તેના સર્વકાલીન ઉચ્ચ સ્તરથી ₹૨,૧૯,૦૦૦થી પણ વધુ ઘટી ગઈ છે. ધનતેરસ અને દિવાળી દરમિયાન સોના-ચાંદીમાં રોકાણ કરવાનું આયોજન કરનારાઓ માટે એક પ્રશ્ન ઊભો થાય છે: શું આ રોકાણ નુકસાનકારક સાબિત થઈ શકે છે? હાલમાં જે ઝડપે ભાવ ઘટી રહ્યા છે તે જોતાં, આ ચિંતા તદ્દન વ્યાજબી છે. સોના અને ચાંદીના ભાવમાં આવેલા આ ઘટાડા માટે કોણ જવાબદાર છે? આ કિંમતી ધાતુઓ અચાનક આટલી સસ્તી કેમ થઈ ગઈ છે? સોનું—એક એવી સંપત્તિ જે સામાન્ય રીતે યુદ્ધો અને વૈશ્વિક સંકટો દરમિયાન મોંઘું થતું હોય છે—તે આ વખતે વિપરીત દિશામાં કેમ જઈ રહ્યું છે?

સોનું અને ચાંદી કેટલા સસ્તા થયા છે?

આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં સોનાના ભાવમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો જોવા મળ્યો છે. સોનું $૧૪૫ ઘટીને પ્રતિ ઔંસ $૩,૮૭૫.૮૪ પર આવી ગયું છે. MCX (મલ્ટી કોમોડિટી એક્સચેન્જ) પર સોનાનો ભાવ પ્રતિ ૧૦ ગ્રામ દીઠ ₹૧,૩૮,૪૧૯ પર પહોંચી ગયો છે. સ્થાનિક બજારમાં ૨૪ કેરેટ સોનાનો ભાવ ₹૧.૪૦ લાખ સુધી પહોંચ્યો છે. ‘ઇન્ડિયા બુલિયન એન્ડ જ્વેલર્સ એસોસિએશન’ની વેબસાઇટ પર જાહેર કરાયેલ દર સૂચિ (રેટ લિસ્ટ) મુજબ:

૨૪-કેરેટ સોનું: ₹૧,૪૦,૦૫૪ પ્રતિ ૧૦ ગ્રામ
૨૨-કેરેટ સોનું: ₹૧,૨૮,૨૮૯ પ્રતિ ૧૦ ગ્રામ
૧૮-કેરેટ સોનું: ₹૧,૦૫,૦૪૧ પ્રતિ ૧૦ ગ્રામ
૧૪-કેરેટ સોનું: ₹૮૧,૯૩૨ પ્રતિ ૧૦ ગ્રામ
ચાંદી: ₹૧,૮૧,૩૪૪ પ્રતિ ૧ કિલોગ્રામ

જુલાઈ પછી સોનું તેના સૌથી નીચલા સ્તરે

સોનાનો હાજર ભાવ (સ્પોટ પ્રાઇસ) જુલાઈ પછીના તેના સૌથી નીચલા સ્તરે પહોંચી ગયો છે. ડિસેમ્બર ડિલિવરી માટેના યુએસ ગોલ્ડ ફ્યુચર્સ ઘટીને ૩,૯૯૧.૧૦ ડોલર પ્રતિ ઔંસ (ounce) પર આવી ગયા છે. ભારતમાં, ૨૯ જાન્યુઆરી, ૨૦૨૬ના રોજ સોનું તેના સર્વોચ્ચ સ્તરે પહોંચ્યું હતું; ત્યારે ૨૪-કેરેટ સોનાનો ભાવ પ્રતિ ૧૦ ગ્રામ ₹૧.૭૯ લાખ હતો, જ્યારે ૧ કિલોગ્રામ ચાંદીનો ભાવ ₹૩.૮૯ લાખ હતો.

શું સોના અને ચાંદીના ભાવમાં ઘટાડા પાછળ ચીન જવાબદાર છે?

સોના અને ચાંદીના ભાવમાં થયેલો આ ઘટાડો ઘણા લોકો માટે આશ્ચર્યજનક છે. સ્વિસ વેલ્થ મેનેજમેન્ટ ફર્મ ‘જુલિયસ બેર’ (Julius Baer) ના નિષ્ણાતોના મતે, આ ઘટાડા પાછળ ચીન હોઈ શકે છે. ચીની રોકાણકારો રોકડ રકમ મેળવવા માટે મોટા પ્રમાણમાં સોનું વેચી રહ્યા છે. ચીની સરકાર દ્વારા ઓફશોર (વિદેશી) મૂડી અંગેના નિયમો કડક બનાવવામાં આવતા, રોકાણકારો તેમનો સોનાનો સંગ્રહ ઘટાડી રહ્યા છે. ચીની સરકારે ઓફશોર ટ્રસ્ટો પર ૨૦% ટેક્સ લાદ્યો છે; અગાઉ આ નિયમ માત્ર વિદેશી કંપનીઓને લાગુ પડતો હતો, પરંતુ હવે તે વ્યક્તિગત રોકાણકારોને પણ લાગુ પડે છે.

ચીની સરકાર દ્વારા નિયમો કડક

સ્થાનિક રોકાણને પ્રોત્સાહન આપવા અને મૂડીના પલાયનને (capital flight) રોકવા માટે, ચીની સરકારે સરહદ પારના (cross-border) શેરબજારના વ્યવહારો પર પણ પ્રતિબંધો મૂક્યા છે—આ પગલાની અસર હવે સોનામાં કરવામાં આવેલા રોકાણો પર પણ પડી રહી છે. ચીની સરકારની કડક નીતિઓની અસર સોનાના ભાવ પર જોવા મળી રહી છે. ચીની રોકાણકારો દ્વારા કરવામાં આવી રહેલી આ મોટા પાયે વેચવાલી આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં સોનાના ભાવ પર વધુ દબાણ લાવી શકે છે, જેના કારણે ભાવ હજુ પણ નીચે જઈ શકે છે.

સોનાના ભાવમાં ઘટાડા પાછળ માત્ર ચીન જ એકમાત્ર કારણ નથી.

યુએસ બોન્ડ પર વ્યાજ દરોમાં થઈ રહેલો વધારો રોકાણકારોને આકર્ષી રહ્યો છે. સોના પર કોઈ વ્યાજ મળતું ન હોવાથી, રોકાણકારો તેમનું મૂડીરોકાણ યુએસ (US) બોન્ડ્સ તરફ વાળી રહ્યા છે. બોન્ડ યીલ્ડ (વળતર) 5% સુધી પહોંચી ગયું હોવાથી, આ બોન્ડ્સ દ્વારા મળતું વધુ સારું વળતર સોના પર વધારાનું દબાણ ઊભું કરી રહ્યું છે.

કાચા તેલ (ક્રૂડ ઓઈલ)ની સ્થિતિની પણ સોના પર અસર પડી છે.

કાચા તેલને લગતી કટોકટી—જે ગલ્ફ યુદ્ધ સમયની પરિસ્થિતિની યાદ અપાવે છે—તેણે સોનાના ભાવને પ્રભાવિત કર્યા છે. કાચા તેલના ભાવ પ્રતિ બેરલ $69 થી વધીને $115 સુધી પહોંચી ગયા છે. તેલના ઊંચા ભાવ ફુગાવાને વેગ આપી રહ્યા છે, જેના કારણે મધ્યસ્થ બેંકોએ વ્યાજ દરોમાં વધારો કરવો પડ્યો છે. વ્યાજ દરોમાં થતો આ વધારો સોના પર દબાણ લાવે છે. જેમ જેમ ફુગાવો વધે છે, તેમ લોકો સોનું ખરીદવાનું ટાળે છે; પરિણામે માંગ ઘટે છે અને ભાવમાં ઘટાડો થાય છે—આવી જ સ્થિતિ હાલમાં સોનાના કિસ્સામાં જોવા મળી રહી છે.

શું 2027 સુધીમાં સોનું ફરી ચમકશે?

જુલિયસ બેર (Julius Baer) ના મતે, વધતું સરકારી દેવું, વ્યાજ ચૂકવણીનો વધતો બોજ અને મધ્યસ્થ બેંકો દ્વારા સોનાની ખરીદીમાં થયેલો વધારો જેવા પરિબળોને કારણે સોનું ફરી એકવાર ચમકશે. યુબીએસ (UBS) ના વિશ્લેષક જિયોવાની સ્ટાઉનવોના જણાવ્યા અનુસાર, 2027 સુધીમાં સોનાનો ભાવ $5,000 સુધી પહોંચી શકે છે. જ્યારે યુએસ ફેડરલ રિઝર્વ વ્યાજ દરો ઘટાડવાનું શરૂ કરશે, ત્યારે સોનામાં રોકાણ વધવાની અપેક્ષા છે, જેનાથી તેના ભાવમાં ફરી ઉછાળો આવી શકે છે.