સાઉદી અરેબિયાના મદીનામાં મળ્યો યુરેનિયમ અને રેર અર્થ મિનરલ્સનો 11 કરોડ ટનનો વિશાળ ભંડાર, વૈશ્વિક સ્તરે ચર્ચા

સાઉદી અરેબિયાએ મદીના ક્ષેત્રમાં એક વિશાળ ખનીજના ભંડારની શોધની જાહેરાત કરી છે. અંદાજે 110 મિલિયન ટન. આ ભંડારમાં યુરેનિયમ ઉપરાંત દુર્લભ પૃથ્વી ખનીજોનો પણ મોટો જથ્થો છે. સાઉદી ઉર્જા પ્રધાન પ્રિન્સ અબ્દુલ અઝીઝ બિન સલમાને આંતરરાષ્ટ્રીય પરમાણુ ઉર્જા એજન્સી (IAEA) પરિષદમાં આ માહિતી શેર કરી. આ શોધ એવા સમયે થઈ છે જ્યારે સાઉદી અરેબિયા અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ વચ્ચે પરમાણુ ઉર્જા અને વ્યૂહાત્મક ખનિજો અંગે સહયોગ વધી રહ્યો છે, જે તેને રાજ્ય માટે આર્થિક અને વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ બનાવે છે.

જબલ સૈયદ, મદીના ખાતે મુખ્ય શોધ

અરબ ન્યૂઝના અહેવાલ મુજબ, સાઉદી ઉર્જા પ્રધાને જણાવ્યું હતું કે મદીનામાં જબલ સૈયદ પ્રોજેક્ટમાં ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય સર્વેક્ષણો અને સંશોધનમાં અંદાજે 110 મિલિયન ટન ઓર સંસાધનોની ઓળખ કરવામાં આવી છે. આ ઓર દુર્લભ પૃથ્વી ખનીજોથી સમૃદ્ધ છે, ખાસ કરીને “ભારે” દુર્લભ પૃથ્વી ખનીજોથી. વધુમાં યુરેનિયમની હાજરીના મજબૂત સંકેતો છે. મંત્રીએ IAEA પરિષદમાં નોંધ્યું હતું કે જબલ સૈયદ ખાતે સંશોધન અને ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય અભ્યાસો આ નોંધપાત્ર ઓર સંસાધનો તરફ નિર્દેશ કરે છે.

અમેરિકા સાથે પરમાણુ સહયોગ વચ્ચે શોધ

આ જાહેરાતનું મહત્વ એ હકીકતથી વધુ વધી જાય છે કે, થોડા મહિના પહેલા જ અમેરિકા અને સાઉદી અરેબિયાએ નાગરિક પરમાણુ ઉર્જા ક્ષેત્રમાં તેમના સહયોગને ઔપચારિક બનાવ્યો હતો. 22 જુલાઈના રોજ યુએસ ઉર્જા સચિવ ક્રિસ રાઈટ અને સાઉદી ઉર્જા મંત્રી પ્રિન્સ અબ્દુલ અઝીઝ બિન સલમાને એક કરાર પર હસ્તાક્ષર કર્યા. યુએસ ઉર્જા વિભાગ અનુસાર, આ કરારોએ ઘણા દાયકાઓ સુધી ચાલતી બહુ-અબજ ડોલરની ભાગીદારી માટે કાનૂની માળખું સ્થાપિત કર્યું. આનાથી યુએસ કંપનીઓને સાઉદી અરેબિયાના નાગરિક પરમાણુ ઉર્જા કાર્યક્રમમાં વધુ પ્રવેશ મળશે.

મોહમ્મદ બિન સલમાનની યુએસ મુલાકાત પછી ગતિ

સાઉદી ઉર્જા મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે નવેમ્બર 2025 માં ક્રાઉન પ્રિન્સ મોહમ્મદ બિન સલમાનની યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સની મુલાકાત પછી વ્યૂહાત્મક ખનિજોની શોધ અને આ ક્ષેત્રમાં સહયોગને પ્રોત્સાહન આપવાના પ્રયાસોને વધુ વેગ મળ્યો. આ મુલાકાત દરમિયાન બંને રાષ્ટ્રો મહત્વપૂર્ણ ખનિજો, ધાતુઓ અને સપ્લાય ચેઇન અંગે સહયોગ વધારવા સંમત થયા. સાઉદી રાજ્યની માલિકીની ખાણકામ કંપની, મા’આદેન અને યુએસ સ્થિત કંપની MP મટિરિયલ્સ વચ્ચે પણ ભાગીદારી સ્થાપિત થઈ હતી. જબાલ સૈયદ મદીના ક્ષેત્રમાં આવેલું છે, જે જેદ્દાહથી આશરે 350 કિલોમીટર ઉત્તરપૂર્વમાં છે. આ વિસ્તાર પહેલાથી જ તેના વિશાળ અને મૂલ્યવાન દુર્લભ પૃથ્વી ભંડાર માટે જાણીતો છે.

સાઉદી અરેબિયામાં રેર અર્થ પ્લાન્ટને ભંડોળ પૂરું પાડશે અમેરિકા

અમેરિકા અને સાઉદી અરેબિયાએ મહત્વપૂર્ણ ખનિજો, ધાતુઓ અને યુરેનિયમ પર સહયોગ માટે એક વ્યૂહાત્મક માળખું વિકસાવ્યું છે. આ માળખા હેઠળ, યુએસ ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ ડિફેન્સ સાઉદી અરેબિયામાં બાંધવામાં આવનાર નવા રેર અર્થ પ્રોસેસિંગ પ્લાન્ટના ખર્ચના 49 ટકા ભંડોળ પૂરું પાડવા સંમત થયા છે. સાઉદી કંપની મા’આદેન આ પ્રોજેક્ટમાં 51 ટકા નિયંત્રણ હિસ્સો ધરાવશે, જેમાં યુએસ સ્થિત એમપી મટિરિયલ્સ પણ ભાગીદાર તરીકે ભાગ લેશે. એમપી મટિરિયલ્સ હાલમાં યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં રેર અર્થ ખાણ અને પ્રોસેસિંગ પ્લાન્ટ બંનેનું સંચાલન કરતી એકમાત્ર કંપની છે.

જબાલ સૈયદ વિશ્વના સૌથી મોટા રેર અર્થ રિઝર્વ્સમાં

સાઉદી ઉદ્યોગ અને ખનિજ સંસાધન મંત્રાલય અને રાજ્યની માલિકીની ખાણકામ કંપની મા’આદેનના ડેટા પર આધારિત સેન્ટર ફોર સ્ટ્રેટેજિક એન્ડ ઇન્ટરનેશનલ સ્ટડીઝ (CSIS) દ્વારા કરવામાં આવેલા વિશ્લેષણ મુજબ, જબાલ સૈયદ દુર્લભ પૃથ્વી ભંડારની દ્રષ્ટિએ વૈશ્વિક સ્તરે ચોથા ક્રમે છે. અંદાજો સૂચવે છે કે ડિસપ્રોસિયમ અને ટર્બિયમ જેવા મહત્વપૂર્ણ ખનિજો સહિત આશરે 552,000 ટન ભારે રેર અર્થ તત્વોની હાજરી છે. વધુમાં અંદાજે 355,000 ટન હળવા દુર્લભ પૃથ્વી તત્વોનો ભંડાર છે, જેમાં નિયોડીમિયમ અને પ્રસોડીમિયમ જેવા ખનિજોનો સમાવેશ થાય છે, જેનો ઉપયોગ આધુનિક ટેકનોલોજી અને ઉદ્યોગોમાં થાય છે.

જબલ સૈયદ ખાતે મહત્વપૂર્ણ યુરેનિયમ સંસાધનો પણ હાજર છે

આ જ CSIS વિશ્લેષણ સૂચવે છે કે જબલ સૈયદમાં લગભગ 31,000 ટન જેટલા યુરેનિયમ સંસાધનો પણ હોઈ શકે છે. એક જ સ્થાને દુર્લભ પૃથ્વી ખનિજો અને યુરેનિયમ બંનેની હાજરી સાઉદી અરેબિયા માટે મહત્વપૂર્ણ છે. વિશ્લેષણ મુજબ આ સાઉદી અરેબિયાને તેના પોતાના પરમાણુ બળતણ ચક્ર વિકસાવવામાં મદદ કરી શકે છે. ભવિષ્યમાં રાજ્ય આ સ્ત્રોતોમાંથી મેળવેલી પ્રક્રિયા કરેલી સામગ્રીને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં નિકાસ કરવાની ક્ષમતા પણ વિકસાવી શકે છે.

દુર્લભ પૃથ્વી શોધોનું મૂલ્ય $100 બિલિયન સુધી પહોંચે છે

સાઉદી અરેબિયામાં દુર્લભ પૃથ્વી તત્વોની શોધનું કુલ અંદાજિત મૂલ્ય ઝડપથી વધ્યું છે. સાઉદી પ્રેસ એજન્સી અનુસાર, નવેમ્બર 2025 સુધીમાં આ શોધોનું મૂલ્ય આશરે $100 બિલિયન સુધી પહોંચી ગયું – જે 2018 કરતા લગભગ 90 ટકા વધારે છે. સાઉદી ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય સર્વેક્ષણના અભ્યાસોએ દુર્લભ પૃથ્વી અને અન્ય ખનિજ સંસાધનો માટે બે અદ્યતન તબક્કાના સંશોધન ક્ષેત્રોની ઓળખ કરી છે. આ બંને ક્ષેત્રોમાં કુલ મળીને આશરે 644 મિલિયન ટન સંસાધનો હોવાનો અંદાજ છે.

આ શોધ સાઉદી અરેબિયા માટે શા માટે મહત્વપૂર્ણ છે?

દુર્લભ પૃથ્વીના ખનિજો આધુનિક અર્થતંત્ર માટે મહત્વપૂર્ણ છે, જેનો ઉપયોગ ઇલેક્ટ્રિક વાહનો, પવન ટર્બાઇન, ઇલેક્ટ્રોનિક્સ, સંરક્ષણ ટેકનોલોજી અને વિવિધ અદ્યતન ઉપકરણોમાં થાય છે. દરમિયાન, યુરેનિયમ પરમાણુ ઉર્જા ઉત્પાદન માટે મુખ્ય કાચા માલ તરીકે કામ કરે છે. પરિણામે, દુર્લભ પૃથ્વીના ખનિજો અને યુરેનિયમ બંનેની હાજરી સાઉદી અરેબિયાને ઊર્જા ક્ષેત્રની સાથે વ્યૂહાત્મક ખનિજોના વૈશ્વિક બજારમાં મજબૂત સ્થાન આપી શકે છે. જો રાજ્ય આ સંસાધનોનું ખાણકામ, પ્રક્રિયા અને નિકાસ કરવાની ક્ષમતા વિકસાવે છે, તો તે આગામી વર્ષોમાં વૈશ્વિક દુર્લભ પૃથ્વી પુરવઠા શૃંખલામાં એક મુખ્ય ખેલાડી તરીકે ઉભરી શકે છે.