વાર્ષિક ટોલ પાસ: NHAIનો રાહત દરે મળતો વાર્ષિક પાસ ક્યાં માન્ય નહીં હોય અને કોને તેનો લાભ મળશે?

ટોલ પ્લાઝાની નજીક રહેતા ખાનગી વાહન માલિકો માટે એક મોટી રાહતરૂપ નિર્ણય લેતા, કેન્દ્ર સરકારે સ્થાનિક વાર્ષિક પાસની કિંમત ₹3,000 થી ઘટાડીને ₹1,500 કરવાનો નિર્ણય કર્યો છે. 1 નવેમ્બર, 2026થી અમલમાં આવનારો આ નિયમ, ટોલ પ્લાઝાની 20 કિમીની ત્રિજ્યામાં રહેતા લોકોને સીધો લાભ આપશે. જોકે, આ પાસ ‘ક્લોઝ્ડ ટોલ સિસ્ટમ’ (closed toll system) ધરાવતા એક્સપ્રેસવે પર અથવા જ્યાં સર્વિસ રોડ ઉપલબ્ધ છે તેવા માર્ગો પર માન્ય રહેશે નહીં. કેન્દ્ર સરકારે આ પગલું ‘નેશનલ હાઈવે ફી (દરો નક્કી કરવા અને વસૂલાત) પાંચમો સુધારા નિયમ, 2026’ હેઠળ લાગુ કર્યું છે. આ નિર્ણયથી એવા હજારો લોકોને સીધો ફાયદો થશે જેઓ રોજિંદા કામકાજ માટે અથવા નોકરી પર જવા માટે વારંવાર ટોલ પ્લાઝા પસાર કરે છે.

આ રાહત દરવાળો પાસ ક્યાં લાગુ નહીં થાય?

સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ રાહત દરવાળો પાસ દરેક રસ્તા કે ટોલ પ્લાઝા પર લાગુ થશે નહીં. નિયમો હેઠળ કેટલીક શરતો નક્કી કરવામાં આવી છે, જેના વિશે દરેક વાહન માલિકને જાણ હોવી જોઈએ:
‘ક્લોઝ્ડ યુઝર ફી’ (Closed User Fee) સિસ્ટમ ધરાવતા માર્ગો: જે રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગો કે એક્સપ્રેસવે પર ‘ક્લોઝ્ડ યુઝર ફી’ વસૂલાત પદ્ધતિનો ઉપયોગ થાય છે, ત્યાં આ પાસ માન્ય રહેશે નહીં. આવા માર્ગો પર મુસાફરી કરેલા અંતરના આધારે ટોલ વસૂલવામાં આવે છે; તેથી, અહીં આ રાહત લાગુ પડશે નહીં.
સર્વિસ રોડ અથવા વૈકલ્પિક માર્ગની હાજરી: જો ટોલ પ્લાઝાની નજીક સ્થાનિક રહેવાસીઓ માટે પહેલેથી જ સર્વિસ રોડ કે અન્ય કોઈ વૈકલ્પિક માર્ગ ઉપલબ્ધ હોય, તો ત્યાં પણ આ રાહત દરવાળો પાસ લાગુ થશે નહીં. આવી સ્થિતિમાં, વાહનચાલકોએ વૈકલ્પિક માર્ગનો ઉપયોગ કરવો અપેક્ષિત છે.

વાર્ષિક ફી કેટલી હશે?

ટોલ પ્લાઝાના ભૌગોલિક સ્થાનના આધારે, સ્થાનિક રાહત પાસ માટે બે અલગ-અલગ સ્લેબ (શ્રેણીઓ) નક્કી કરવામાં આવ્યા છે:
મ્યુનિસિપલ હદની બહાર: જો ટોલ પ્લાઝા કોઈ મ્યુનિસિપાલિટી (નગરપાલિકા) અથવા સ્થાનિક નગર વિસ્તારની હદની બહાર આવેલું હોય, તો વાહન માલિકે ₹1,500ની વાર્ષિક ફી ચૂકવવી પડશે. નગરપાલિકાની હદમાં: જો કોઈ ટોલ પ્લાઝા નગરપાલિકા અથવા સ્થાનિક નગર વિસ્તારની હદમાં આવતો હોય, તો તેના માટે વાર્ષિક ફી ₹૩,૦૦૦ નક્કી કરવામાં આવી છે.
નિયમો અનુસાર, કેન્દ્ર સરકાર દર વર્ષે ૧લી એપ્રિલે આ દરોની સમીક્ષા કરી શકે છે.

આ રાહત પાસ (concessional pass) મેળવવા માટે કોણ પાત્ર છે?

આ સુવિધાનો લાભ લેવા માટે, વાહન માલિકોએ કેટલીક ફરજિયાત શરતો પૂરી કરવી આવશ્યક છે:
ખાનગી વાહન હોવું જોઈએ: આ છૂટછાટ માત્ર એવા ખાનગી વાહનોને જ લાગુ પડે છે જે બિન-વ્યાવસાયિક ઉપયોગ માટે નોંધાયેલા હોય.
માન્ય ફાસ્ટેગ (FASTag): વાહનમાં માન્ય અને સક્રિય ફાસ્ટેગ હોવું અનિવાર્ય છે.
૨૦ કિમીની ત્રિજ્યા: અરજદારનું કાયમી નિવાસસ્થાન ટોલ પ્લાઝાથી વધુમાં વધુ ૨૦ કિલોમીટરની ત્રિજ્યામાં હોવું જોઈએ.
સ્થળ-વિશિષ્ટ માન્યતા: આ પાસ માત્ર તે જ ચોક્કસ ટોલ પ્લાઝા માટે માન્ય છે જેના માટે તે જારી કરવામાં આવ્યો હોય; અન્ય કોઈ પણ ટોલ પ્લાઝા પર તે સ્વીકારવામાં આવશે નહીં.