દિવાળી પર ઓનલાઇન ખરીદી કરતી વખતે સાવધાન, એક ભૂલ તમારું બેંક ખાતું ખાલી કરી નાખશે

દિવાળી દરમિયાન ઓનલાઇન ખરીદી કરવી હવે સામાન્ય બાબત બની ગઈ છે. ઈ-કોમર્સ કંપનીઓ સ્માર્ટફોન, ટીવી, લેપટોપ અને અન્ય ઉત્પાદનો પર આકર્ષક ડિસ્કાઉન્ટ આપે છે. જો કે, આ ઓફર્સની વચ્ચે સાયબર ગુનેગારો પણ શિકારની શોધમાં હોય છે. તેઓ નકલી વેબસાઇટ્સ, છેતરપિંડીવાળી ડિસ્કાઉન્ટ યોજનાઓ અને “લકી ડ્રો” વિશેના સંદેશાઓ દ્વારા લોકોને પોતાના જાળમાં ફસાવે છે. અજાણી લિંક પર ક્લિક કરવું અથવા ઉતાવળમાં ચૂકવણી કરવી ભારે પડી શકે છે; તેનાથી તમારું બેંક ખાતું ખાલી થઈ શકે છે અને તમારી અંગત માહિતી ચોરાઈ શકે છે. તેથી, આ દિવાળી પર ઓનલાઇન ખરીદી કરતી વખતે કેટલીક મહત્વપૂર્ણ બાબતો ધ્યાનમાં રાખવી ખૂબ જરૂરી છે.

“ખૂબ જ આકર્ષક” (જે સાચું હોઈ શકે તેવું ન લાગે તેવા) ડિસ્કાઉન્ટથી સાવધ રહો.

જો તમને સોશિયલ મીડિયા પર કોઈ મોંઘા સ્માર્ટફોન કે ગેજેટ પર ૭૦-૮૦% ડિસ્કાઉન્ટની ઓફર દેખાય, તો ચકાસણી કર્યા વિના તેના પર વિશ્વાસ ન કરો. ઘણી છેતરપિંડીવાળી વેબસાઇટ્સ મોંઘી વસ્તુઓ ખૂબ જ સસ્તા ભાવે વેચવાનો દાવો કરે છે. તેમનો હેતુ સામાન વેચવાનો નથી, પરંતુ પૈસા પડાવીને ગાયબ થઈ જવાનો હોય છે. કોઈપણ ઓફર પર વિશ્વાસ કરતા પહેલા, હંમેશા બ્રાન્ડની અધિકૃત વેબસાઇટ અથવા કોઈ વિશ્વસનીય શોપિંગ પ્લેટફોર્મ પર કિંમત તપાસી લો. વધુમાં, માત્ર કાઉન્ટડાઉન ટાઈમર જોઈને અથવા “માત્ર ૩ વસ્તુઓ બાકી છે” તેવો સંદેશ જોઈને ઉતાવળમાં ખરીદી ન કરો.

મફત gift અને લકી ડ્રો વિશેના સંદેશાઓથી દૂર રહો.

દિવાળી દરમિયાન, તમને વોટ્સએપ (WhatsApp) કે એસએમએસ (SMS) દ્વારા એવા સંદેશાઓ મળી શકે છે જેમાં દાવો કરવામાં આવ્યો હોય કે તમે આઈફોન (iPhone), સોનાનો સિક્કો કે શોપિંગ વાઉચર જીત્યા છો. આવા સંદેશાઓમાં આપેલી કોઈપણ અજાણી લિંક પર ક્લિક કરવાનું ટાળો. સાયબર ગુનેગારો તેનો ઉપયોગ તમારી અંગત માહિતી તેમજ તમારી બેંક કે કાર્ડની વિગતો ચોરવા માટે કરી શકે છે. યાદ રાખો, કોઈ પણ અધિકૃત સંસ્થા ઈનામ આપવા માટે તમારો UPI PIN કે OTP ક્યારેય માંગશે નહીં. જો કોઈ અજાણી વેબસાઇટ કે વ્યક્તિ આવી માહિતી માંગે, તો તરત જ સંપર્ક તોડી નાખો.

નકલી વેબસાઇટ્સ અને એપ્લિકેશન્સને કેવી રીતે ઓળખવી.

સાયબર ગુનેગારો ઘણીવાર એવી નકલી વેબસાઇટ્સ બનાવે છે જે જાણીતી અને અધિકૃત શોપિંગ સાઇટ્સ જેવી જ દેખાય છે. તેમના URL (વેબસાઇટ એડ્રેસ) માં ઘણીવાર માત્ર એક કે બે અક્ષરોનો જ ફરક હોય છે, જેને ઉતાવળમાં ઓળખવું મુશ્કેલ બની શકે છે. તેથી, ચૂકવણી કરતા પહેલા હંમેશા વેબસાઇટનું સરનામું, ‘Contact Us’ (અમારો સંપર્ક કરો) વિભાગ અને રિટર્ન પોલિસી તપાસો. અજાણી લિંક્સ પરથી APK ફાઇલો ડાઉનલોડ કરવાનું ટાળો. નવી એપ ડાઉનલોડ કરતી વખતે, હંમેશા અધિકૃત Google Play Store અથવા Apple App Store નો જ ઉપયોગ કરો.

ડિલિવરી અથવા કસ્ટમર કેરના નામે પણ છેતરપિંડી થઈ શકે છે.

ઓનલાઇન ખરીદી કરતી વખતે, છેતરપિંડી કરનારાઓ એવો દાવો કરીને લોકોને નિશાન બનાવી શકે છે કે તેમનું પાર્સલ અટવાઈ ગયું છે અથવા સરનામું અપડેટ કરવાની જરૂર છે. જો તમને કોઈ અજાણ્યા નંબર પરથી મેસેજ મળે જેમાં લિંક હોય, તો તેના પર ક્લિક કરશો નહીં. તેવી જ રીતે, Google પર મળતા અપ્રમાણિત સ્ત્રોતોમાંથી કસ્ટમર કેર નંબર મેળવશો નહીં; તેના બદલે, તે નંબર કંપનીની અધિકૃત વેબસાઇટ અથવા એપ પરથી જ શોધો. ક્યારેય પણ અજાણી વ્યક્તિ સાથે તમારો OTP, UPI PIN અથવા તમારા ફોનની સ્ક્રીન શેર કરશો નહીં. ઓર્ડર સંબંધિત માહિતી હંમેશા સીધી શોપિંગ એપમાં જ તપાસો.

તમારી ઓનલાઇન ખરીદીને સુરક્ષિત રાખવા માટે આ ટિપ્સ અનુસરો:

વેબસાઇટનું સરનામું જાતે ટાઈપ કરો અથવા કંપનીની અધિકૃત એપનો ઉપયોગ કરીને ખરીદી કરો.
વ્યવહાર (transactions) માટે શોપિંગ પ્લેટફોર્મની સુરક્ષિત પેમેન્ટ સિસ્ટમનો ઉપયોગ કરો.
કોઈ અજાણી વેબસાઇટ પરથી ખરીદી કરતા પહેલા તેના રિવ્યૂ (reviews) તપાસો.
દરેક એકાઉન્ટ માટે એક અલગ અને મજબૂત પાસવર્ડનો ઉપયોગ કરો.
તમારા એકાઉન્ટ્સ માટે ‘ટુ-સ્ટેપ વેરિફિકેશન’ (two-step verification) સક્રિય કરો.
કોઈપણ દબાણ હેઠળ ચૂકવણી કરશો નહીં—જેમ કે અસામાન્ય રીતે મોટું ડિસ્કાઉન્ટ આપવામાં આવે અથવા ખરીદી પૂર્ણ કરવા માટે ઉતાવળ કરવામાં આવે ત્યારે સાવચેત રહો.

જો તમે ઓનલાઇન છેતરપિંડીનો ભોગ બનો તો શું કરવું

જો તમે ખરીદી કરતી વખતે ઓનલાઇન છેતરપિંડીનો ભોગ બનો—ઉદાહરણ તરીકે, દિવાળીના સમયગાળા દરમિયાન—તો તરત જ તમારી બેંકને જાણ કરો. જરૂર જણાય તો, તમારું કાર્ડ અથવા બેંક એકાઉન્ટ બ્લોક કરાવી દો. ત્યારબાદ, અસરગ્રસ્ત એકાઉન્ટ્સના પાસવર્ડ બદલી નાખો. જો તમે કોઈ શંકાસ્પદ એપ ડાઉનલોડ કરી હોય, તો તેને તમારા ફોનમાંથી દૂર કરો. સાયબર છેતરપિંડીની જાણ કરવા માટે, સરકારી વેબસાઇટ cybercrime.gov.in ની મુલાકાત લો અથવા હેલ્પલાઇન નંબર 1930 પર કૉલ કરો. યાદ રાખો કે તમે જેટલી વહેલી તકે ફરિયાદ નોંધાવશો, તમારા પૈસા અટકાવી શકવાની શક્યતા તેટલી જ વધારે રહેશે.