શું વારસામાં મળેલા સોના અંગે તમારે ખુલાસો આપવો પડી શકે છે? કોર્ટના નિયમો આજે જ જાણી લો

પુત્રવધૂઓ કે પુત્રીઓને વારસામાં પૂર્વજોના ઘરેણાં મળવા એ સામાન્ય બાબત છે. આવા ઘરેણાં સાથે ભાગ્યે જ કોઈ રસીદ હોય છે, તેથી લોકોને ઘણીવાર ચિંતા થાય છે: જો આવકવેરા વિભાગ (Income Tax Department) આ અંગે ખુલાસો માંગે તો શું કરવું? જોકે, વારસામાં મળેલા ઘરેણાં માટે રસીદ ન હોવાનો અર્થ એવો નથી કે તે સોનું ગેરકાયદેસર ગણાય.

તેમ છતાં, જો આવકવેરા વિભાગ કે કોઈ તપાસ એજન્સી પૂછપરછ કરે, તો પરિવારે તે સોનું ક્યાંથી આવ્યું (તેનો સ્ત્રોત) તે સમજાવવું પડી શકે છે. સુપ્રીમ કોર્ટે તાજેતરમાં આ મુદ્દા પર ધ્યાન આપ્યું છે અને કેટલીક સ્પષ્ટતાઓ કરી છે.

સુપ્રીમ કોર્ટે શું કહ્યું?

૨ નવેમ્બરના રોજ, *સ્ટેટ ઓફ બિહાર વિરુદ્ધ ફૂલપરી કુમારી* કેસમાં, સુપ્રીમ કોર્ટે પટના હાઈકોર્ટના એક નિર્ણયને પલટી નાખ્યો. હાઈકોર્ટે “આવક કરતાં વધુ સંપત્તિ” (disproportionate assets) ધરાવવાના કેસમાં એક મહિલા સામેની કાર્યવાહી અટકાવી દીધી હતી, અને તેમનો નિર્ણય સોનું રાખવા માટે સરકારે નક્કી કરેલી મર્યાદાઓ પર આધારિત હતો. સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે, અમુક ચોક્કસ માત્રામાં સોનું રાખવાની છૂટ હોવાનો અર્થ એ નથી કે તેના સ્ત્રોત (ક્યાંથી આવ્યું) વિશે પણ સ્પષ્ટતા થઈ ગઈ. બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો, જો જરૂર પડે, તો વ્યક્તિએ એ સમજાવવું પડે કે આ ઘરેણાં કેવી રીતે અને કોની પાસેથી મેળવવામાં આવ્યા હતા.

જો રસીદો ન હોય તો શું કરવું?

જો ઘરેણાં પેઢીઓથી પરિવાર પાસે હોય અને તેના મૂળ બિલ ઉપલબ્ધ ન હોય, તો અન્ય દસ્તાવેજો પુરાવા તરીકે કામ કરી શકે છે. તેમાં વસિયતનામા, વારસાના દસ્તાવેજો, ભેટના દસ્તાવેજો (gift deeds), પારિવારિક મિલકતની વહેંચણીના કરારો, લગ્ન પ્રસંગે મળેલા ઘરેણાંની યાદી, જૂના આવકવેરા રિટર્ન, સંપત્તિના રેકોર્ડ, બેંક લોકર કે વીમાના દસ્તાવેજો, ઐતિહાસિક મૂલ્યાંકન અહેવાલો (valuation reports), અથવા લગ્ન કે પારિવારિક પ્રસંગોના ફોટોગ્રાફ્સનો સમાવેશ થઈ શકે છે.

જોકે મૂલ્યાંકન અહેવાલ (valuation report) દ્વારા ઘરેણાંનું વજન, શુદ્ધતા અને મૂલ્ય જાણી શકાય છે, પરંતુ તેનાથી એ સાબિત થતું નથી કે તે વસ્તુઓ ક્યારે કે કોના દ્વારા ખરીદવામાં આવી હતી.

પરિવારોએ શું કરવું જોઈએ?

પરિવારો માટે સલાહ છે કે તેઓ તેમના મહત્વના ઘરેણાંની એક યાદી (ઇન્વેન્ટરી) તૈયાર રાખે. આ યાદીમાં દરેક ઘરેણાંનું વજન, તેનો ફોટોગ્રાફ અને તેના માલિકનું નામ હોવું જોઈએ. ઉપરાંત, જ્યારે પણ કોઈ ઘરેણું વારસામાં મળે, ભેટ તરીકે મળે, વેચવામાં આવે અથવા પરિવારના સભ્યો વચ્ચે વહેંચવામાં આવે, ત્યારે આ રેકોર્ડ્સને અપડેટ કરવા પણ જરૂરી છે.