કેનેડામાં જન્મ, માત્ર 15 દિવસ પછી ગુજરાત આવ્યાં, હવે 26 વર્ષની લડત બાદ ડોલીને મળ્યો ભારતીય પાસપોર્ટ
લાંબી અને કઠિન કાયદાકીય લડત બાદ, ડોલી વડાલિયાએ આખરે ભારતીય પાસપોર્ટ મેળવી લીધો છે. ડોલીનો જન્મ કેનેડાના ‘ઝાઈ-ઝાઈ’ (સ્થાનિક અહેવાલોમાં ઘણીવાર ‘મોઝામ્બિક’ તરીકે ઉલ્લેખિત) વિસ્તારમાં થયો હતો. ૨૬ વર્ષ પહેલાં, તે વિસ્તારમાં આવેલા ભયંકર પૂરને કારણે, તેના માતા-પિતા તેને માત્ર ૧૫ દિવસની ઉંમરે ભારત લઈ આવ્યા હતા. પરિણામે, તેના જન્મની ક્યારેય નોંધણી થઈ શકી નહીં. પાછળથી, લગ્ન કર્યા પછી, ડોલી તેના પતિથી અલગ થઈ ગઈ—જેઓ કેનેડામાં કામ કરે છે—કારણ કે પાસપોર્ટના અભાવે તે ભારત છોડીને મુસાફરી કરી શકતી નહોતી.
ડોલીનો જન્મ ૧૮ ફેબ્રુઆરી, ૨૦૦૦ના રોજ કેનેડાના ઝાઈ-ઝાઈ વિસ્તારમાં થયો હતો. તે માત્ર ૧૫ દિવસની હતી ત્યારે તે વિસ્તારમાં વિનાશક પૂર આવ્યું હતું. તેની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા માટે, તેના માતા-પિતા તેને ભારત લઈ આવવાનો નિર્ણય કર્યો.
રાજકોટમાં ઉછેર
ડોલીના માતા-પિતા ગુજરાત પરત ફર્યા અને રાજકોટમાં સ્થાયી થયા, જ્યાં તે મોટી થઈ અને પોતાનો અભ્યાસ પૂર્ણ કર્યો. ૨૦૨૩માં, તેણે રાજકોટના વતની ખિલનકુમાર વડાલિયા સાથે લગ્ન કર્યા, જેઓ કેનેડામાં નોકરી કરે છે. ડોલીએ પાસપોર્ટ માટે અરજી કરી જેથી તે કેનેડામાં તેના પતિ પાસે જઈ શકે.
પાસપોર્ટ અરજી ત્રણ વખત નામંજૂર થઈ
૨૦૨૩ અને ૨૦૨૫ની વચ્ચે, ડોલીની પાસપોર્ટ અરજી ત્રણ વખત નામંજૂર કરવામાં આવી હતી કારણ કે તે ભારતીય નાગરિકત્વનો પુરાવો આપી શકી નહોતી. સત્તાવાળાઓએ ચોક્કસ દસ્તાવેજોની માંગણી કરી હતી, જેમ કે ‘ઇમરજન્સી સર્ટિફિકેટ’ રદ કરવાનો પુરાવો અથવા ‘કોન્સ્યુલર રજિસ્ટ્રેશન ઓફ બર્થ’. તેના ભાઈ, રોનક વડાલિયાએ જણાવ્યું કે ડોલીએ જે મુશ્કેલીઓનો સામનો કર્યો તે જાણે ક્યારેય પૂરી ન થનારી હતી.
ડોલીના પાસપોર્ટનો મુદ્દો કેવી રીતે જટિલ બન્યો?
લોકસભા સાંસદ રમેશ ધડુક અને પરષોત્તમ રૂપાલાએ મુશ્કેલીમાં મુકાયેલી ડોલીને મદદ કરવા માટે પહેલ કરી. તેઓએ આ બાબત રાજકોટ કલેક્ટર, ગાંધીનગર સચિવાલય, ગૃહ મંત્રાલય (MHA) અને વિદેશ મંત્રાલય (MEA) સુધી પહોંચાડી. જ્યારે વિદેશ મંત્રાલયે આ કેસ પર ધ્યાન આપ્યું, ત્યારે તેમણે ગૃહ મંત્રાલય પાસેથી માહિતી માંગી. ઓક્ટોબર ૨૦૨૨માં, ગૃહ મંત્રાલયે સ્પષ્ટ કર્યું કે ‘નાગરિકતા અધિનિયમ, ૧૯૫૫’ની કલમ ૪(૧)(બી) હેઠળ, વિદેશમાં થયેલા બાળકના જન્મની નોંધણી એક વર્ષની અંદર ભારતીય કોન્સ્યુલેટ (દૂતાવાસ કાર્યાલય)માં કરાવવી ફરજિયાત છે. રોનકે જણાવ્યું કે, ડોલી પાસે આધાર કાર્ડ હોવા છતાં, પાસપોર્ટ મેળવવા માટે તે પૂરતું ન હતું.
આ મામલો ગુજરાત હાઈકોર્ટમાં પહોંચ્યો
મોઝામ્બિકના હાઈ કમિશન (ઉચ્ચાયુક્તાલય)નો સંપર્ક કરવા છતાં કોઈ મદદ મળી નહીં. અધિકારીઓએ ડોલીને જણાવ્યું કે ‘ઇમરજન્સી સર્ટિફિકેટ’ (તાત્કાલિક પ્રમાણપત્ર) રદ કરવાની કોઈ પ્રક્રિયા નથી, અને તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે તે મોઝામ્બિકની નાગરિક નથી. ૩૦ એપ્રિલ, ૨૦૨૩ના રોજ, ગુજરાત હાઈકોર્ટે નોંધ્યું કે ડોલીના માતા-પિતા જન્મ નોંધણીની ફરજિયાત પ્રક્રિયાનું પાલન કરવામાં નિષ્ફળ રહ્યા હતા. કોર્ટે નોંધ્યું કે, જોકે તેમને નાગરિકતા માટે અરજી કરવાની સલાહ આપવામાં આવી હતી, પરંતુ તેમની પાસે માન્ય પાસપોર્ટ ન હોવાને કારણે તેઓ શરૂઆતમાં તેમ કરી શક્યા ન હતા.
આ સમસ્યાનો ઉકેલ કેવી રીતે આવ્યો
રોનકે સમજાવ્યું કે ત્યારબાદ તેમણે હાઈકોર્ટની ડિવિઝન બેન્ચ સમક્ષ અરજી દાખલ કરી. તેમણે જણાવ્યું કે તેમને ગૃહ મંત્રાલય દ્વારા બોલાવવામાં આવ્યા હતા, જ્યાં તેમણે સમજાવ્યું કે કુદરતી આપત્તિને કારણે મોઝામ્બિકમાં ડોલીના જન્મની નોંધણી સમયસર થઈ શકી ન હતી. એક વર્ષની સમયમર્યાદા પછી જન્મ નોંધણી કરાવવા માટે કેન્દ્ર સરકારની પરવાનગી લેવી જરૂરી હોય છે. પૃષ્ઠભૂમિની તપાસ (બેકગ્રાઉન્ડ ચેક) અને ચકાસણી બાદ, મોઝામ્બિકમાં ભારતીય દૂતાવાસ અને ગૃહ મંત્રાલયે એક મેમોરેન્ડમ (સત્તાવાર દસ્તાવેજ) જારી કર્યો. રોનકે જણાવ્યું કે, આના આધારે નવેમ્બર મહિનામાં ભારતીય હાઈ કમિશનમાં ડોલીના જન્મની નોંધણી કરવામાં આવી. તે પ્રમાણપત્રનો ઉપયોગ કરીને તેઓ પાસપોર્ટ માટે અરજી કરી શક્યા, જે તેમને ગયા અઠવાડિયે મળી ગયો.















