દુર્લભ ઘટના: એક જ વર્ષમાં બે-બે કુંભ મેળા! જાણો ક્યારે અને ક્યાં આસ્થાનો મહાસાગર ઉમટશે
ભારતમાં યોજાતા કુંભ મેળા વિશ્વના સૌથી મોટા મેળાવડાઓમાં ગણાય છે. પવિત્ર નદીઓમાં પવિત્ર સ્નાન કરવા માટે લાખો શ્રદ્ધાળુઓ અહીં ઉમટી પડે છે. શ્રદ્ધાળુઓ આ પ્રસંગોની આતુરતાથી રાહ જોતા હોય છે, અને વર્ષ ૨૦૨૭ ખાસ મહત્વ ધરાવે છે, કારણ કે તેમાં બે કુંભ મેળા યોજાશે—એક હરિદ્વારમાં અને બીજો નાસિકમાં. ખાસ કરીને, હરિદ્વારમાં ‘અર્ધ કુંભ’ યોજાશે, જ્યારે નાસિકમાં ‘પૂર્ણ કુંભ’નું આયોજન થશે. પૂર્ણ કુંભ મેળો દર ૧૨ વર્ષે આવે છે, જ્યારે અર્ધ કુંભ દર ૬ વર્ષે યોજાય છે.
૨૩ વર્ષ પછી ‘ડબલ કુંભ’!
વર્ષ ૨૦૨૭ પહેલાં, આવી જ ઘટના ૨૦૦૪માં બની હતી, જ્યારે એક જ વર્ષમાં અર્ધ કુંભ (હરિદ્વારમાં) અને કુંભ (ઉજ્જૈનમાં) બંને યોજાયા હતા. આમ, લગભગ ૨૩ વર્ષના અંતરાલ પછી, આપણે એક જ વર્ષમાં બે આવા પ્રસંગો—એક અર્ધ કુંભ અને એક કુંભ—જોવા જઈ રહ્યા છીએ.
ક્યારે અને ક્યાં: કયો કુંભ?
હરિદ્વાર અર્ધ કુંભ ૨૦૨૭: હરિદ્વારમાં અર્ધ કુંભ મેળાની શરૂઆત ૧૪ જાન્યુઆરી, ૨૦૨૭ના રોજ મકર સંક્રાંતિના દિવસે થશે અને તે ૨૦ એપ્રિલ, ૨૦૨૭ના રોજ ચૈત્ર પૂર્ણિમાના દિવસે સંપન્ન થશે.
હરિદ્વાર અર્ધ કુંભમાં મુખ્ય ‘અમૃત સ્નાન’: ૬ માર્ચ (મહાશિવરાત્રી), ૮ માર્ચ (ફાલ્ગુન અમાવસ્યા) અને ૧૪ એપ્રિલ (મેષ સંક્રાંતિ/વૈશાખી).
નાશિક-ત્ર્યંબકેશ્વર સિંહસ્થ કુંભ ૨૦૨૭: નાશિકમાં કુંભ મેળાની શરૂઆત ૩૧ ઓક્ટોબર, ૨૦૨૬ના રોજ ‘ધ્વજારોહણ’ વિધિ સાથે વિધિવત રીતે થઈ ચૂકી છે.
મુખ્ય પવિત્ર સ્નાન ૧૭ જુલાઈ, ૨૦૨૭ થી ૧૨ સપ્ટેમ્બર, ૨૦૨૭ દરમિયાન યોજાશે. અમૃત સ્નાન (પવિત્ર સ્નાન): ૨ ઓગસ્ટ ૨૦૨૭ (અષાઢ સોમવતી અમાવસ્યા), ૩૧ ઓગસ્ટ ૨૦૨૭ (શ્રાવણ અમાવસ્યા) અને અંતિમ સ્નાન ૧૨ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૭ના રોજ થશે.
નાશિકમાં કુંભ મેળો ૨૧ મહિના સુધી કેમ ચાલે છે?
નાશિકમાં યોજાતો કુંભ મેળો ‘સિંહસ્થ મેળો’ તરીકે ઓળખાય છે અને તે સમગ્ર ‘સિંહસ્થ’ કાળ દરમિયાન ચાલુ રહે છે. ‘સિંહસ્થ કાળ’ એટલે તે સમયગાળો જ્યારે ગુરુ ગ્રહ સિંહ રાશિમાં બિરાજમાન હોય છે. ગુરુ ૩૧ ઓક્ટોબર, ૨૦૨૬ના રોજ સિંહ રાશિમાં પ્રવેશ્યા અને ૨૪ જુલાઈ, ૨૦૨૮ સુધી ત્યાં જ રહેશે. જોકે આ સમયગાળા દરમિયાન ગુરુ અન્ય રાશિઓમાં—જેમ કે કર્ક કે કન્યા રાશિમાં—જઈ શકે છે, પરંતુ તેઓ ફરી પાછા સિંહ રાશિમાં આવશે. અંતે, ૨૪ જુલાઈ, ૨૦૨૮ના રોજ તેઓ કન્યા રાશિમાં અને ત્યારબાદ તુલા રાશિમાં પ્રવેશ કરશે.
કુંભ મેળાની તારીખો કેવી રીતે નક્કી કરવામાં આવે છે?
કુંભ મેળાની તારીખો જ્યોતિષશાસ્ત્રની ગણતરી મુજબ સૂર્ય, ચંદ્ર અને ગુરુ ગ્રહની સ્થિતિના આધારે નક્કી કરવામાં આવે છે.
• પ્રયાગરાજ: જ્યારે ગુરુ વૃષભ રાશિમાં અને સૂર્ય મકર રાશિમાં પ્રવેશ કરે છે, ત્યારે પ્રયાગરાજમાં કુંભ મેળાનું આયોજન થાય છે.
• હરિદ્વાર: જ્યારે ગુરુ કુંભ રાશિમાં અને સૂર્ય મેષ રાશિમાં હોય છે, ત્યારે હરિદ્વારમાં કુંભ મેળાનું આયોજન થાય છે.
• નાશિક: જ્યારે ગુરુ અને સૂર્ય બંને સિંહ રાશિમાં પ્રવેશ કરે છે, ત્યારે નાશિકમાં સિંહસ્થ કુંભ મેળાનું આયોજન થાય છે.
• ઉજ્જૈન: જ્યારે ગુરુ સિંહ રાશિમાં અને સૂર્ય મેષ રાશિમાં હોય છે, ત્યારે ક્ષિપ્રા નદીના કિનારે સિંહસ્થ કુંભ મેળાનું આયોજન કરવામાં આવે છે.














