7000 પ્રતિ લિટરના ભાવે દૂધ અને 1 લાખ પ્રતિ કિલોગ્રામના ભાવે પાવડર! ગધેડાંનો પ્રથમ ફાર્મ શરૂ
તમે કદાચ રોજ ગાય, ભેંસ કે બકરીનું દૂધ પીતા હશો, પરંતુ શું તમે ક્યારેય ગધેડીનું દૂધ પીવાનો વિચાર કર્યો છે? તેની કિંમત જાણીને તમને આશ્ચર્ય થશે. ભારતમાં ગધેડીનું દૂધ ₹૮,૦૦૦ થી ₹૧૦,૦૦૦ પ્રતિ લિટરના ભાવે વેચાતું હોવાનું કહેવાય છે, જ્યારે કેટલાક મીડિયા અહેવાલો મુજબ તેની કિંમત ₹૨૫,૦૦૦ થી ₹૩૦,૦૦૦ પ્રતિ લિટર સુધી પણ હોઈ શકે છે. ગાય કે ભેંસના દૂધ કરતાં અનેકગણું મોંઘું હોવા પાછળ આ દૂધની એવી કઈ ખાસિયત છે?
તેની ઊંચી કિંમતનું મુખ્ય કારણ તેનું ખૂબ ઓછું ઉત્પાદન છે. ગાય કે ભેંસની સરખામણીમાં ગધેડી ખૂબ ઓછું દૂધ આપે છે—રોજનું માત્ર ૧ થી ૧.૫ લિટર જેટલું જ. પરિણામે, મોટા પાયે ઉત્પાદન કરવું મુશ્કેલ છે. દૂધ દોહવાથી લઈને તેને બજાર સુધી પહોંચાડવાની સમગ્ર પ્રક્રિયામાં ઘણી મહેનત લાગે છે, તેથી જ સામાન્ય દૂધની સરખામણીમાં તેની કિંમત આટલી ઊંચી હોય છે.
ગધેડીના દૂધની વિશેષતાઓ
ઘણા દેશોમાં ગધેડીનું દૂધ પીવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત, ફાર્માસ્યુટિકલ કંપનીઓ દવાઓ બનાવવા માટે અને સ્કિનકેર (ત્વચા સંભાળ) ઉદ્યોગમાં પણ તેનો ઉપયોગ થાય છે. તેમાં કેલ્શિયમ, પોટેશિયમ, પ્રોટીન અને વિવિધ વિટામિન્સ—જેમ કે A, C, D, E અને B-કોમ્પ્લેક્સ—હોય છે. ખાસ નોંધવા જેવી બાબત એ છે કે, તેમાં રહેલું ફેટ (ચરબી) અને કેસીન પ્રોટીનનું પ્રમાણ ગાય કે ભેંસના દૂધ કરતાં અલગ હોય છે.
આ દૂધમાંથી શું બને છે?
મીડિયા અહેવાલો અનુસાર, ગધેડીનું દૂધ માત્ર પીવા માટે જ નહીં, પરંતુ વિશ્વના સૌથી મોંઘા ખાદ્ય પદાર્થોમાંના એક—’પ્યુલ ચીઝ’ (Pule cheese)—ને બનાવવા માટે પણ વપરાય છે. કહેવાય છે કે આ ચીઝની કિંમત ₹૮૦,૦૦૦ પ્રતિ કિલોગ્રામ સુધી હોઈ શકે છે.
‘પ્યુલ ચીઝ’ શું છે? સર્બિયામાં બનતું ‘પ્યુલ ચીઝ’ અત્યંત દુર્લભ માનવામાં આવે છે અને તે વિશ્વના સૌથી મોંઘા ખાદ્ય પદાર્થોમાં સ્થાન ધરાવે છે. તે ૬૦% ગધેડીનું દૂધ અને ૪૦% બકરીના દૂધના મિશ્રણમાંથી બનાવવામાં આવે છે. તેની ઉત્પાદન પ્રક્રિયા ઘણી જટિલ હોય છે; એક કિલોગ્રામ ‘પ્યુલ’ (Pule) ચીઝ બનાવવા માટે લગભગ ૨૫ લિટર ગધેડીના દૂધની જરૂર પડે છે. એક ગધેડી દિવસ દરમિયાન ખૂબ જ ઓછું દૂધ આપે છે, તેથી તેના ઉત્પાદનની પ્રક્રિયા સમય માંગી લે તેવી અને ખૂબ મહેનત માગી લે તેવી હોય છે—જેના કારણે તેની કિંમત ઘણી ઊંચી હોય છે.
હિમાચલમાં એક નવી શરૂઆત
ગધેડીના દૂધના બજારમૂલ્યમાં થઈ રહેલા વધારાને ધ્યાનમાં રાખીને, હિમાચલ પ્રદેશના બિલાસપુર જિલ્લામાં આવેલા કંદરોર (Kandror) ખાતે ગધેડાંનો પ્રથમ વ્યવસ્થિત ફાર્મ (ઉછેર કેન્દ્ર) સ્થાપવામાં આવ્યો છે. આ પહેલ ‘ડેરિકા ફાર્મ પ્રાઇવેટ લિમિટેડ’ (Dairika Farm Private Limited) દ્વારા શરૂ કરવામાં આવી છે અને હાલમાં અહીં ૨૦ માદા અને ૨ નર ગધેડાં રાખવામાં આવ્યાં છે.
૧૪ નવેમ્બરના રોજ, હિમાચલ પ્રદેશના તકનીકી શિક્ષણ મંત્રી રાજેશ ધર્માનીના હસ્તે આ ફાર્મનું ઉદ્ઘાટન કરવામાં આવ્યું હતું. ફાર્માસ્યુટિકલ (દવા ઉદ્યોગ) અને સ્કિનકેર (ત્વચા સંભાળ) ઉદ્યોગોમાં ગધેડીના દૂધની વધતી જતી માંગને ધ્યાનમાં રાખીને કંપનીએ આ વ્યવસાય શરૂ કર્યો છે. ફાર્મના જણાવ્યા અનુસાર, ગધેડીનું દૂધ પ્રવાહી સ્વરૂપે પ્રતિ લિટર ₹૫,૦૦૦ થી ₹૭,૦૦૦ સુધીની કિંમતે વેચાઈ શકે છે, જ્યારે પાવડર સ્વરૂપે તેની કિંમત પ્રતિ કિલોગ્રામ ₹૧ લાખથી પણ વધી શકે છે.
ફાર્મમાંથી મળતી માહિતી મુજબ, શરૂઆતમાં અહીં દરરોજ લગભગ ૩ લિટર દૂધનું ઉત્પાદન થઈ રહ્યું છે. કંપની નજીકના ભવિષ્યમાં તેના કામકાજનો વ્યાપ વધારવાનું આયોજન કરી રહી છે અને હાલમાં દિલ્હી, બદ્દી (Baddi) તથા યુરોપના બજારોમાં દૂધના પુરવઠા માટેની તકો તપાસી રહી છે.














