ગુજરાતમાં મુખ્યમંત્રીનું પદ ખાલી નથી તો પછી ભાજપ અંદર કોળી સમાજના મુખ્યમંત્રીની માંગ કેમ ઉઠી?
દિવાળી પછી વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની ગુજરાત મુલાકાત બાદ, રાજ્યમાં મોટા ફેરફારો (ફેરરચના) થવાની અટકળો ચાલી રહી છે. ભાજપે છેલ્લે ગયા વર્ષના ઓક્ટોબરમાં ભૂપેન્દ્ર પટેલના મંત્રીમંડળમાં ફેરફાર કર્યો હતો, જેમાં હર્ષ સંઘવીને મહત્વપૂર્ણ બઢતી મળી હતી. આ સંદર્ભમાં—મુખ્યમંત્રીનું પદ ખાલી ન હોવા છતાં—ભાજપની અંદરથી જ કોળી સમાજના મુખ્યમંત્રી હોવા જોઈએ તેવી માંગ ઉઠી છે. આ માંગ ભાજપના અગ્રણી ધારાસભ્ય પાબુભા માણેકે કરી છે. તેમણે ૧૨ નવેમ્બર, ૨૦૨૬ના રોજ કોળી સમાજના એક કાર્યક્રમ દરમિયાન કહ્યું હતું કે, ગુજરાતના આગામી મુખ્યમંત્રી કોળી સમાજમાંથી હોવા જોઈએ.
દ્વારકાના ધારાસભ્ય દ્વારા માંગની શરૂઆત
જ્યારે પાબુભા માણેકે આ માંગ કરી, ત્યારે તે કાર્યક્રમમાં રાજુલાના ધારાસભ્ય હીરા સોલંકી પણ હાજર હતા. ચોટીલાના ભાજપ ધારાસભ્ય શામજી ચૌહાણે ટિપ્પણી કરી કે કોળી સમાજની પોતાની લાગણીઓ અને માંગણીઓ હોઈ શકે છે; તેમણે નોંધ્યું કે માધવસિંહ સોલંકીના સમય પછી OBC (અન્ય પછાત વર્ગ) સમાજમાંથી કોઈ વ્યક્તિ મુખ્યમંત્રી બન્યું નથી. તેમણે વધુમાં સ્પષ્ટ કર્યું કે મોટાભાગના ધારાસભ્યોએ મુખ્યમંત્રીની પસંદગી અંગેનો અંતિમ નિર્ણય પક્ષના નેતૃત્વ પર છોડી દીધો છે. પાબુભા માણેક અને શામજી ચૌહાણ બાદ, પરષોત્તમ સોલંકીનું પણ નિવેદન સામે આવ્યું છે, જેમણે આ વિચારને નકારી કાઢ્યો નથી.
મંત્રી પરષોત્તમ સોલંકીનું પણ સમર્થન
રાજ્યના મંત્રી પરષોત્તમ સોલંકીએ કોળી સમાજના મુખ્યમંત્રી હોવા જોઈએ તેવી માંગને સમર્થન આપ્યું છે. ૧૭ નવેમ્બર, ૨૦૨૬ના રોજ ગાંધીનગરમાં પત્રકારો સાથે વાત કરતા તેમણે દ્વારકાના ધારાસભ્ય પાબુભા માણેકના નિવેદન સાથે સહમતી વ્યક્ત કરી હતી. આનાથી પ્રશ્ન થાય છે કે: હાલમાં નેતૃત્વમાં ફેરફારની કોઈ શક્યતા જણાતી નથી, ત્યારે કોળી સમાજના મુખ્યમંત્રીની આ માંગ પાછળની રાજકીય રણનીતિ શું છે? એક તરફ, રાજ્યમાં કોળી સમાજમાંથી મુખ્યમંત્રી હોવા જોઈએ તેવી માંગ ઉઠી રહી છે. બીજી બાજુ, પાટીદાર અનામત આંદોલન સમિતિ (PAAS) ના નેતા અને પાટીદાર આંદોલનમાં સામેલ દિનેશ બાંભણિયાએ ટિપ્પણી કરી છે કે તે આંદોલનને કારણે આનંદીબેન પટેલે રાજીનામું આપવું પડ્યું હતું; આ બાબત અંગે તેમણે ખેદ વ્યક્ત કર્યો છે.
ગુજરાતમાં કઈ જ્ઞાતિઓ અને સમુદાયોમાંથી મુખ્યમંત્રીઓ બન્યા છે?
અત્યાર સુધી, મુખ્યત્વે પાટીદાર (પટેલ), ક્ષત્રિય (રાજપૂત), જૈન અને ‘જનરલ’ (જેમાં બ્રાહ્મણનો પણ સમાવેશ થાય છે) સમુદાયોની વ્યક્તિઓને ગુજરાતમાં મુખ્યમંત્રી તરીકે સેવા આપવાની તક મળી છે.
રાજ્યના રાજકારણમાં પાટીદાર (પટેલ) સમુદાયનો નોંધપાત્ર પ્રભાવ છે અને ગુજરાતમાં સૌથી વધુ મુખ્યમંત્રીઓ આ સમુદાયમાંથી આવ્યા છે. જેમાં આનંદીબેન પટેલ, ચીમનભાઈ પટેલ, કેશુભાઈ પટેલ અને વર્તમાન મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલનો સમાવેશ થાય છે.
ક્ષત્રિય/રાજપૂત સમુદાયમાંથી શંકરસિંહ વાઘેલાએ મુખ્યમંત્રી તરીકે સેવા આપી છે. અમરસિંહ ચૌધરી આદિવાસી સમુદાયમાંથી આવતા પ્રથમ મુખ્યમંત્રી હોવાનું બહુમાન ધરાવે છે.
જૈન સમુદાયમાંથી આવતા વિજય રૂપાણીએ પણ ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી તરીકે સેવા આપી છે.
વાણિયા, બ્રાહ્મણ અને અન્ય ‘જનરલ’ જ્ઞાતિ વર્ગોના નેતાઓએ પણ આ પદ સંભાળ્યું છે; જેમાં ડૉ. જીવરાજ મહેતા, હિતેન્દ્ર દેસાઈ, ઘનશ્યામ ઓઝા અને માધવસિંહ સોલંકી જેવા અગ્રણી નામોનો સમાવેશ થાય છે. નરેન્દ્ર મોદી, જેઓ OBC (અન્ય પછાત વર્ગો) શ્રેણીમાંથી આવે છે, તેઓ વડાપ્રધાન બન્યા તે પહેલાં લાંબા સમય સુધી ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી રહ્યા હતા.
ગુજરાતમાં કોળી સમુદાયનું પ્રતિનિધિત્વ
કોળી સમુદાય ગુજરાતનો સૌથી મોટો જ્ઞાતિ સમૂહ છે, જે રાજ્યની કુલ વસ્તીના આશરે ૨૪ ટકા હિસ્સો ધરાવે છે. ગુજરાત(Gujarat) સરકાર મોટાભાગના વિસ્તારોમાં કોળી સમુદાયને OBC શ્રેણીમાં વર્ગીકૃત કરે છે, જ્યારે કેટલાક પેટા-જૂથોને અનુસૂચિત જનજાતિ (ST) તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવ્યા છે. આ સમુદાય મુખ્યત્વે ભાવનગર, જૂનાગઢ, સુરેન્દ્રનગર, અમરેલી, સુરત, નવસારી, બોટાદ, રાજકોટ, જસદણ અને વલસાડ તથા તેની આસપાસના વિસ્તારોમાં વસવાટ કરે છે. તેની પેટાજાતિઓમાં તલપાડા, ચુનવલિયા, વાલિયા, ખાંટ, ગેડિયા, ઠાકોર, કોટવાલ અને બારિયા વગેરેનો સમાવેશ થાય છે.
ગુજરાતના અગ્રણી કોળી-ઓબીસી નેતાઓ
ગુજરાતમાં કોળી સમુદાયના મુખ્ય નેતાઓમાં કુંવરજી બાવળિયા, પરશોત્તમ સોલંકી, હીરા સોલંકી, ચંદુભાઈ સિહોરા, ડૉ. મહેન્દ્ર મુંજપરા અને ઈશ્વરસિંહ પટેલનો સમાવેશ થાય છે. કોંગ્રેસમાં વિમલ ચુડાસમા, અમિત ચાવડા અને જગદીશ ઠાકોરનો સમાવેશ થાય છે. આમ આદમી પાર્ટી (AAP), રાજુ સોલંકી મુખ્ય કોળી નેતા છે; બોટાદના ધારાસભ્ય ઉમેશ મકવાણાએ પાર્ટી છોડી દીધી છે. AAP ધારાસભ્ય ગોપાલ ઇટાલિયાએ કોળી સમુદાયની મુખ્ય પ્રધાનની માંગ પર કટાક્ષ કર્યો છે, અને સૂચન કર્યું છે કે આવી માંગને બદલે કેન્દ્રીય ગૃહ પ્રધાન અમિત શાહ તરફ નિર્દેશિત થવો જોઈએ. આજની તારીખમાં, ગુજરાતમાં પાટીદાર સમુદાયના પાંચ મુખ્યમંત્રીઓ છેઃ ચીમનભાઈ પટેલ, બાબુભાઈ પટેલ, કેશુભાઈ પટેલ, આનંદીબેન પટેલ અને ભૂપેન્દ્ર પટેલ.














