UPI ચાર્જની ગંભીર અસર! આ કંપની 10 ઓક્ટોબરથી UPI પેમેન્ટ્સ બંધ કરી દેશે; જાણો કારણ

UPI અંગે વ્યવસાયોની ચિંતાઓ હવે જમીની સ્તરે સ્પષ્ટ થઈ રહી છે. ઔદ્યોગિક સામાન માટેના ઓનલાઈન માર્કેટપ્લેસ ‘Pneucons’ (ન્યુકોન્સ) એ જાહેરાત કરી છે કે તે 10 ઓક્ટોબર, 2026થી તેના પ્લેટફોર્મ પર UPI પેમેન્ટ્સ સ્વીકારવાનું બંધ કરી દેશે. કંપનીના જણાવ્યા અનુસાર, UPI વ્યવહારો પર લાગુ થનાર નવો ‘મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ’ (MDR) તેના નફાનો મોટો હિસ્સો ખતમ કરી નાખશે.

આ નિર્ણય એવા સમયે લેવામાં આવ્યો છે જ્યારે 15 ઓક્ટોબર, 2026થી ₹2,000થી વધુના અમુક ‘પર્સન-ટુ-મર્ચન્ટ’ (P2M) UPI વ્યવહારો પર 0.4% MDR લાગુ થવા જઈ રહ્યો છે. નોંધનીય છે કે, આ ચાર્જ ગ્રાહકને બદલે વેપારીએ (મર્ચન્ટે) ભોગવવાનો રહેશે.

Pneucons એ UPI સ્વીકારવાનું બંધ કરવાનો નિર્ણય શા માટે લીધો?

Pneucons ના સહ-સ્થાપક પ્રિતેશ લાખાણીના જણાવ્યા અનુસાર, કંપનીને એક ઓર્ડર પર અંદાજે 0.5% (કર પહેલાં) કમિશન મળે છે. પરિણામે, જો ઓર્ડરના મૂલ્યનો મોટો હિસ્સો UPI MDR પેટે જતો રહે, તો આવા પેમેન્ટ્સ સ્વીકારવા કંપની માટે આર્થિક રીતે અવ્યવહારુ બની શકે છે.

એક ઉદાહરણ લઈએ જેમાં ગ્રાહક ₹10,000ની કિંમતનો સામાન ખરીદે છે. કંપનીનું 0.5% કમિશન ₹50 થાય છે. જો ગ્રાહક કુલ ₹11,800 (18% GST સહિત) ચૂકવે, તો 0.4% MDR ચાર્જ અંદાજે ₹47.20 થાય છે. આનો અર્થ એ છે કે ₹50ના કમિશનમાંથી લગભગ ₹47.20 MDRમાં જતા રહે છે. કંપનીના મતે, આ તેના નફાના માર્જિનનો લગભગ 94% હિસ્સો ખતમ કરી નાખે છે.

શું MDR GSTના હિસ્સા પર પણ લાગુ થાય છે?

Pneucons એ એ વાત તરફ પણ ધ્યાન દોર્યું છે કે જ્યારે તેનું કમિશન ₹10,000ની મૂળ કિંમત (બેઝ પ્રાઇસ)ના આધારે ગણવામાં આવે છે, ત્યારે MDR ગ્રાહક દ્વારા ચૂકવવામાં આવતી કુલ રકમ (GST સહિત) પર વસૂલવામાં આવે છે. આનાથી કંપની માટે પેમેન્ટ પ્રોસેસિંગનો ખર્ચ વધુ વધી જાય છે.

વધુમાં, MDRની રકમ પર પણ GST ચૂકવવો પડે છે. આ ઉદાહરણમાં, ₹47.20ના MDR પર 18% GST લગભગ ₹8.50 થશે. કંપનીનું કહેવું છે કે જોકે આ GSTનો પાછળથી ‘ઇનપુટ ટેક્સ ક્રેડિટ’ તરીકે દાવો કરી શકાય છે, તેમ છતાં શરૂઆતમાં કરવામાં આવતી આ ચુકવણી કાર્યકારી મૂડી (વર્કિંગ કેપિટલ) પર બોજ નાખે છે.

UPI માટેના શુલ્ક શું છે?

નવા નિયમો હેઠળ તમામ UPI પેમેન્ટ્સ પર શુલ્ક લાગતા નથી. ₹2,000 સુધીના મર્ચન્ટ UPI પેમેન્ટ્સ (વેપારીને કરવામાં આવતી ચુકવણી) પર કોઈ MDR લાગુ પડશે નહીં. ₹2,000થી વધુના પસંદગીના P2M (વ્યક્તિથી વેપારી – person-to-merchant) વ્યવહારો પર 0.4%નો MDR લાગુ થશે.

જોકે, ₹75,000 કે તેથી વધુના વ્યવહારો માટે MDRની મહત્તમ મર્યાદા ₹300 નક્કી કરવામાં આવી છે. P2P (વ્યક્તિથી વ્યક્તિ – person-to-person) UPI પેમેન્ટ્સ પર કોઈ MDR વસૂલવામાં આવશે નહીં. અમુક આવશ્યક અને ઓછા માર્જિન ધરાવતા ક્ષેત્રો—જેમ કે ઇંધણ, રેલ્વે, ટેલિકોમ, વીમો અને કૃષિ સામગ્રી—માટે ₹2,000થી વધુના વ્યવહારો પર ₹5નો નિશ્ચિત (ફ્લેટ) MDR નક્કી કરવામાં આવ્યો છે.

ગ્રાહકો પાસેથી શુલ્ક લેવામાં આવશે નહીં

MDR ગ્રાહક પાસેથી વસૂલવાનો નથી. આનો અર્થ એ છે કે જો તમે ₹10,000નું UPI પેમેન્ટ કરો છો, તો તમારે વધારાના 0.4% શુલ્ક ચૂકવવાની જરૂર નથી. આ ખર્ચ વેપારીએ ભોગવવાનો છે, અને બેંકોને સૂચના આપવામાં આવી છે કે તેઓ સુનિશ્ચિત કરે કે આ બોજ ગ્રાહક પર ન નાખવામાં આવે.

જોકે, Pneuconsનો નિર્ણય દર્શાવે છે કે નવો નિયમ એવા વ્યવસાયોને અપ્રમાણસર રીતે અસર કરી શકે છે જેઓ પહેલેથી જ ખૂબ ઓછા માર્જિન પર કામ કરે છે. જે વ્યવસાયોમાં પ્રતિ ઓર્ડર કમિશન ઓછું હોય છે, ત્યાં ટકાવારી-આધારિત નાનો MDR પણ કમાણીનો મોટો હિસ્સો ખાઈ શકે છે.

શું અન્ય કંપનીઓ પણ UPI સ્વીકારવાનું બંધ કરશે?

હાલમાં, Pneuconsનો નિર્ણય એક અલગ કિસ્સો છે, અને અન્ય કંપનીઓ દ્વારા UPI પેમેન્ટ્સ બંધ કરવા અંગેના કોઈ અહેવાલો નથી. તેમ છતાં, વેપારીઓમાં MDR અંગેની ચિંતાઓ ચોક્કસપણે વધી છે. તાજેતરમાં, કેટલાક વ્યાપારી સંગઠનોએ સરકાર પાસે માંગણી પણ કરી હતી કે MDRના અમલીકરણની તારીખ મુલતવી રાખવામાં આવે અને નાના વ્યવસાયો માટેની મર્યાદા (થ્રેશોલ્ડ) વધારવામાં આવે.