દવાઓના ભાવમાં ઘટાડો: 13 દવાઓ 70% સુધી સસ્તી થશે, તમારા ખિસ્સા પર શું અસર પડશે?

કેન્દ્ર સરકારે કેન્સરની સારવારનો ખર્ચ ઘટાડવાની દિશામાં એક મોટું પગલું ભર્યું છે. દેશભરમાં કેન્સરની સારવારમાં વપરાતી ૧૩૭ દવાઓના ભાવ ઘટવા જઈ રહ્યા છે. રસાયણ અને ખાતર મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર, આ દવાઓને ‘ટ્રેડ માર્જિન રેશનલાઇઝેશન’ (TMR) ના દાયરામાં લાવવામાં આવી છે. પરિણામે, આ દવાઓની મહત્તમ છૂટક કિંમત (MRP) તેના વર્તમાન ભાવની સરખામણીમાં ૭૦% સુધી ઘટી શકે છે. નવા દરો ૯ નવેમ્બર, ૨૦૨૬થી અમલમાં આવશે.

આ નિર્ણયથી એવા દર્દીઓ અને તેમના પરિવારોને સીધો લાભ થશે જેઓ કેન્સરની લાંબી અને ખર્ચાળ સારવારનો બોજ ઉઠાવી રહ્યા છે. સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ભાવમાં ઘટાડાનું પ્રમાણ દરેક દવાના વર્તમાન ભાવ અને તેના હાલના ટ્રેડ માર્જિન પર આધારિત હશે. બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો, ૧૩૭ એ ૧૩૭ દવાઓ ૭૦% સસ્તી થશે તેવું જરૂરી નથી, પરંતુ જે દવાઓમાં ટ્રેડ માર્જિન વધારે છે, તેની MRPમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થવાની શક્યતા છે.

કેન્સરની આ ૧૩૭ દવાઓના ભાવ કેમ ઘટાડવામાં આવી રહ્યા છે?

મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર, કેન્સર વિરોધી ૧૩૭ ‘નોન-શેડ્યુલ્ડ’ (બિન-નિર્ધારિત) દવાઓને TMR માળખા હેઠળ લાવવામાં આવી છે. હવે આ દવાઓ માટે ટ્રેડ માર્જિનને MRPના ૩૦% સુધી મર્યાદિત (કેપ) કરવામાં આવશે. તેનો ઉદ્દેશ્ય વિતરણ અને છૂટક વેચાણના સ્તરે ઉમેરવામાં આવતા વધારાના માર્જિનને નિયંત્રિત કરવાનો છે. સરકારનું કહેવું છે કે આનાથી દર્દીઓને આવશ્યક દવાઓ ઓછા ખર્ચે મળી શકશે, અને સાથે જ ફાર્માસ્યુટિકલ કંપનીઓના વાજબી આવકના હિતોનું પણ રક્ષણ થશે.

આ યાદીમાં વિવિધ પ્રકારના કેન્સરની સારવારમાં વપરાતી દવાઓનો સમાવેશ થાય છે, જેમાં ૨૦થી વધુ પ્રકારના કેન્સરની સારવારમાં ઉપયોગમાં લેવાતી કેટલીક ‘ઇમ્યુનોથેરાપી’ દવાઓનો પણ સમાવેશ થાય છે. આ ઉપરાંત, યાદીમાં ડેનોસુમાબ (Denosumab – સ્તન અને પ્રોસ્ટેટ કેન્સરના દર્દીઓ માટે), પેગફિલ્ગ્રસ્ટિમ (Pegfilgrastim – કેન્સરના દર્દીઓમાં ન્યુટ્રોપેનિયા અટકાવવા માટે), અને બેવાસીઝુમાબ (Bevacizumab – કોલોન, અંડાશય અને સર્વાઇકલ કેન્સરની સારવારમાં વપરાતી) જેવી દવાઓનો સમાવેશ થાય છે.

Pembrolizumab, Durvalumab અને Osimertinib પણ આ યાદીમાં સામેલ છે

મંત્રાલયે જણાવ્યું છે કે Pembrolizumab, Durvalumab અને Osimertinib જેવી વ્યાપકપણે વપરાતી કેન્સર વિરોધી દવાઓની મહત્તમ છૂટક કિંમત (MRP) પણ ઘટી શકે છે. આ ઉપરાંત, યાદીમાં Abemaciclib, Abiraterone Acetate, Acalabrutinib, Alectinib, Atezolizumab, Bevacizumab, Cetuximab, Daratumumab, Denosumab, Nivolumab, Olaparib, Palbociclib, Pertuzumab, Pemetrexed, Ribociclib, Sunitinib, Venetoclax અને અન્ય ઘણી દવાઓનો સમાવેશ થાય છે.

તબીબી ખર્ચમાં કેટલો ઘટાડો થઈ શકે છે?

હવે પ્રશ્ન એ થાય છે કે, કિંમતોમાં ૭૦% સુધીનો ઘટાડો થયા બાદ દર્દીઓના તબીબી ખર્ચમાં કેટલો ઘટાડો થશે? સરકારે આ તમામ દવાઓ માટે એકસમાન ૭૦% ઘટાડો નક્કી કર્યો નથી. કિંમતોમાં ઘટાડાનું પ્રમાણ દરેક દવા માટે હાલમાં અમલી ‘સ્ટોકિસ્ટને વેચાણ કિંમત’ (Price to Stockist) અથવા ‘ડિસ્ટ્રીબ્યુટરને વેચાણ કિંમત’ (Price to Distributor) અને તેના સંબંધિત ટ્રેડ માર્જિનના આધારે નક્કી કરવામાં આવશે.

મંત્રાલયે આ સમજાવવા માટે એક ઉદાહરણ પણ આપ્યું છે. જો કોઈ ‘નોન-શેડ્યુલ્ડ’ (સરકાર દ્વારા નિયંત્રિત યાદીમાં ન હોય તેવી) કેન્સર વિરોધી દવાની હાલની મહત્તમ છૂટક કિંમત (MRP) ₹૩૦૦ હોય, અને સ્ટોકિસ્ટ કે ડિસ્ટ્રીબ્યુટરને વેચાણ કિંમત (PTS/PTD) — એટલે કે જે કિંમતે તે સ્ટોકિસ્ટ કે ડિસ્ટ્રીબ્યુટરને વેચવામાં આવે છે — તે ₹૭૦ હોય, તો નવા સૂત્ર મુજબ, સુધારેલી મહત્તમ છૂટક કિંમત (MRP) ₹૧૦૦ વત્તા લાગુ પડતો GST હોઈ શકે છે. બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો, આ ઉદાહરણમાં MRP ₹૩૦૦ થી ઘટીને ₹૧૦૦ વત્તા GST થઈ શકે છે.

૯ નવેમ્બરથી દર્દીઓને સસ્તા ભાવે દવાઓ મળશે

નવી કિંમતો ૯ નવેમ્બર, ૨૦૨૬થી અમલમાં આવશે. સરકારે ફાર્માસ્યુટિકલ કંપનીઓને નિર્દેશ આપ્યો છે કે તેઓ ગેઝેટ નોટિફિકેશન (સરકારી જાહેરનામું) બહાર પાડ્યાના સાત દિવસની અંદર સુધારેલી કિંમતો વિશે ‘નેશનલ ફાર્માસ્યુટિકલ પ્રાઇસિંગ ઓથોરિટી’ (NPPA) ને જાણ કરે. કંપનીઓએ નવી કિંમતોની યાદી પોતાની વેબસાઇટ પર દર્શાવવી પડશે અને રિટેલરો તથા હોસ્પિટલોને પણ આ માહિતી આપવી પડશે. ૯ નવેમ્બરથી, છૂટક વિક્રેતાઓ અને હોસ્પિટલોએ આ દવાઓ ઘટાડેલા ભાવે વેચવી પડશે. હોસ્પિટલોને સૂચના આપવામાં આવી છે કે તેઓ સુધારેલા ભાવોને તેમની ફાર્મસીઓમાં અને તેમની વેબસાઇટ્સ પર સ્પષ્ટપણે દર્શાવે.

૨૦૧૯માં પણ કેન્સરની દવાઓના ભાવ ઘટાડવામાં આવ્યા હતા

કેન્સરની દવાઓના ભાવ ઘટાડવા માટે લેવામાં આવેલું આ પહેલું પગલું નથી. ૨૦૧૯માં, સરકારે કેન્સર વિરોધી ૪૨ દવાઓ પર ભાવ નિયંત્રણ લાગુ કર્યું હતું, જેના પરિણામે તેના ભાવમાં ૯૦% સુધીનો ઘટાડો થયો હતો. હવે, ૧૩૭ ‘નોન-શેડ્યુલ્ડ’ (બિન-સૂચિબદ્ધ) કેન્સર વિરોધી દવાઓને ભાવ નિયમન હેઠળ લાવીને, તેના ખર્ચને નિયંત્રિત કરવા માટે વધુ પ્રયાસો કરવામાં આવ્યા છે.