60,000 સગીરાઓ માતા બની, મુર્શિદાબાદ હોટસ્પોટ, પશ્ચિમ બંગાળમાં સગીરાઓની ડિલિવરીના ચોંકાવનારા આંકડા

પશ્ચિમ બંગાળમાંથી બહાર આવતા ડેટાએ ફરી એકવાર બાળ લગ્ન અને સગીર ગર્ભાવસ્થા જેવા ગંભીર મુદ્દાઓ પર ચર્ચા જગાવી છે. જાન્યુઆરી અને જૂન 2026 દરમિયાન રાજ્યમાં 18 વર્ષથી ઓછી ઉંમરની છોકરીઓ સાથે સંકળાયેલા આશરે 60,000 હોસ્પિટલ ડિલિવરી નોંધાઈ હતી. આનો અર્થ એ થયો કે, આ છ મહિનાના સમયગાળા દરમિયાન સરેરાશ દરરોજ સેંકડો સગીર છોકરીઓ પ્રસૂતિ માટે હોસ્પિટલોમાં પહોંચી હતી. સૌથી વધુ કેસ મુર્શિદાબાદમાં નોંધાયા હતા, જ્યાં 12,847 સગીર ડિલિવરી નોંધાઈ હતી. જે રાજ્યભરમાં નોંધાયેલા કુલ કેસોના લગભગ પાંચમા ભાગનો હિસ્સો છે. દક્ષિણ 24 પરગણા પછી આવે છે. મુખ્યમંત્રી સુવેન્દુ અધિકારીએ સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું છે કે આટલી નાની ઉંમરે લગ્ન અને ગર્ભાવસ્થા માટે જવાબદાર લોકોને બક્ષવામાં આવશે નહીં અને સરકાર કડક કાર્યવાહી કરવાની તૈયારી કરી રહી છે.

આ આંકડાઓએ નોંધપાત્ર ચિંતા ઉભી કરી છે કારણ કે સગીર ગર્ભાવસ્થા ફક્ત લગ્નનો મુદ્દો નથી. તે બાળકોની સલામતી, શિક્ષણ, આરોગ્ય અને ભવિષ્ય સાથે પણ જોડાયેલું છે. રાજ્ય સરકારના જણાવ્યા અનુસાર, ઘરે-ઘરે જઈને સર્વેક્ષણ દ્વારા આવા કેસોને ઓળખવાની યોજના ચાલી રહી છે અને આરોગ્ય વિભાગના રેકોર્ડની પણ તપાસ કરવામાં આવશે. જો કોઈ છોકરી સગીર હોવાનું જાણવા મળશે તો તેના કેસની તપાસ કરવામાં આવશે. સરકારે આ સગીર છોકરીઓના પતિઓને નોટિસ જારી કરવાની યોજના પણ જાહેર કરી છે, જેમાં તેમને વય સંબંધિત દસ્તાવેજો રજૂ કરવા જરૂરી છે. ચેતવણી આપવામાં આવી છે કે બાળ લગ્નમાં મદદ કરનારાઓ સામે કાનૂની કાર્યવાહી કરવામાં આવશે. જોકે આરોગ્ય વિભાગના આ આંકડા ખાસ કરીને હોસ્પિટલ ડિલિવરીને લગતા છે અને રાજ્યમાં બાળ લગ્ન અથવા કિશોરાવસ્થામાં ગર્ભાવસ્થાના એકંદર દર સાથે સીધા સરખાવી શકાતા નથી.

મુર્શિદાબાદના આંકડાઓએ આ બાબતમાં સૌથી વધુ ધ્યાન ખેંચ્યું છે છ મહિનામાં ત્યાં 12,847 સગીર વયના ડિલિવરી નોંધાઈ છે. દક્ષિણ 24 પરગણામાં 4,178 કેસ નોંધાયા છે, જ્યારે પૂર્વા બર્ધમાનમાં 3,777 કેસ નોંધાયા છે. માલદા અને પશ્ચિમ મેદિનીપુર પણ એવા જિલ્લાઓમાં સામેલ છે જ્યાં આવા કેસોની મોટી સંખ્યા નોંધાઈ છે. બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો આ મુદ્દો એક જ જિલ્લા પૂરતો મર્યાદિત નથી. કિશોરાવસ્થામાં ગર્ભાવસ્થા અનેક ક્ષેત્રોમાં વહીવટીતંત્ર માટે એક પડકાર બની રહે છે.

આ આંકડાઓને સૂક્ષ્મ દ્રષ્ટિએ જોવાનું મહત્વપૂર્ણ છે. કોઈ ચોક્કસ જિલ્લામાં સગીરોને લગતી હોસ્પિટલ ડિલિવરીની મોટી સંખ્યા વિવિધ પરિબળોને કારણે હોઈ શકે છે, જેમ કે વસ્તીનું કદ, હોસ્પિટલોની સુલભતા અને રેકોર્ડ-કીપિંગ સિસ્ટમ્સની કાર્યક્ષમતા. તેથી કોઈ એવું નિષ્કર્ષ પર આવી શકતું નથી કે આવી ડિલિવરીની મોટી સંખ્યા સીધી રીતે તે જિલ્લામાં બાળ લગ્નના ઊંચા દરને સૂચવે છે. તેમ છતાં આ આંકડા ચોક્કસપણે વહીવટીતંત્ર માટે વધુ તપાસ કરવા માટે એક મહત્વપૂર્ણ સૂચક તરીકે સેવા આપે છે.

મુર્શિદાબાદમાં સૌથી વધુ કેસ

મુર્શિદાબાદમાં સગીરોને લગતી 12,847 હોસ્પિટલ ડિલિવરી નોંધાઈ છે. આ છ મહિનાના સમયગાળા દરમિયાન રાજ્યભરમાં નોંધાયેલા આશરે 60,000 કેસોમાં સૌથી મોટો હિસ્સો છે. દક્ષિણ 24 પરગણા 4,178 કેસ સાથે બીજા ક્રમે છે ત્યારબાદ 3777 કેસ સાથે પૂર્વા બર્ધમાન આવે છે. મુર્શિદાબાદ અને કેટલાક અન્ય જિલ્લાઓ લાંબા સમયથી બાળ લગ્ન સંબંધિત આંકડાઓ અંગે ચિંતાનો વિષય રહ્યા છે.

15 વર્ષથી ઓછી ઉંમરની છોકરીઓ સાથે સંકળાયેલા કેસ પણ નોંધાયા

ખાસ ચિંતાનો વિષય 15 વર્ષથી ઓછી ઉંમરની છોકરીઓ સાથે સંકળાયેલા કેસ છે. જિલ્લાવાર ડેટા દર્શાવે છે કે મુર્શિદાબાદમાં આવા 253 કેસ નોંધાયા છે. અન્ય અહેવાલિત આંકડાઓમાં રામપુરહાટમાં 86, માલદામાં 81, પૂર્વા બર્ધમાનમાં 77 અને ઉત્તર દિનાજપુરમાં 75 કેસનો સમાવેશ થાય છે. વધુમાં પશ્ચિમ મેદિનીપુરમાં 63 અને દક્ષિણ 24 પરગણામાં 59 કેસ નોંધાયા છે. બાળ સુરક્ષા માટે આટલી નાની ઉંમરે ગર્ભાવસ્થા ગંભીર ચિંતાનો વિષય માનવામાં આવે છે. આવા કિસ્સાઓમાં, તે નક્કી કરવું મહત્વપૂર્ણ છે કે તેનું મૂળ કારણ બાળ લગ્ન હતું કે કોઈ પ્રકારનું શોષણ.

સરકાર ઘરે ઘરે જઈને તપાસ કરશે

આ આંકડા જાહેર થયા પછી પશ્ચિમ બંગાળ સરકારે બાળ લગ્ન અને કિશોરવયની ગર્ભાવસ્થા સામે ઝુંબેશને વધુ તીવ્ર બનાવવાની યોજના જાહેર કરી છે. આવા કેસોને ઓળખવા માટે ઘરે ઘરે જઈને સર્વે કરવામાં આવશે. આરોગ્ય વિભાગના રેકોર્ડમાંથી શંકાસ્પદ કેસોની માહિતી એકત્રિત કરવામાં આવશે ત્યારબાદ વ્યક્તિઓની ઉંમર અને સંજોગોની તપાસ કરવામાં આવશે. સરકારનું ધ્યાન ફક્ત ભવિષ્યના લગ્નોને રોકવા સુધી મર્યાદિત રહેશે નહીં; હાલના કેસોની પણ તપાસ કરવામાં આવશે.

સગીર છોકરીઓના પતિઓને નોટિસ

મુખ્યમંત્રી સુવેન્દુ અધિકારીએ જણાવ્યું છે કે સગીરો સાથે સંકળાયેલા લગ્નો માટે જવાબદાર લોકોને બક્ષવામાં આવશે નહીં. સરકારની યોજના હેઠળ, સગીર છોકરીઓના પતિઓને નોટિસ જારી કરી શકાય છે, જેમાં તેમને તેમની ઉંમર ચકાસતા દસ્તાવેજો રજૂ કરવા જરૂરી છે. જો તપાસ બાળ લગ્નના કેસની પુષ્ટિ કરે છે, તો સંબંધિત વ્યક્તિઓ સામે કાનૂની કાર્યવાહી કરવામાં આવશે. બાળ લગ્ન પ્રતિબંધ અધિનિયમ, 2006 અને POCSO કાયદા હેઠળની જોગવાઈઓને પણ આવી કાર્યવાહી માટે આધાર તરીકે ટાંકવામાં આવી છે.

બંગાળમાં એક મોટો પડકાર

પશ્ચિમ બંગાળમાં બાળ લગ્ન લાંબા સમયથી ચિંતાનો વિષય રહ્યા છે. NFHS-5 ના ડેટાને ટાંકીને, રાજ્ય સરકારના દસ્તાવેજો દર્શાવે છે કે 20 થી 24 વર્ષની વયની 41.6 ટકા મહિલાઓના લગ્ન 18 વર્ષની ઉંમર પહેલા થયા હતા. આ સંદર્ભમાં, 2026 ના પ્રથમ છ મહિના દરમિયાન નોંધાયેલા હોસ્પિટલ ડિલિવરી સંબંધિત ડેટા ફરી એકવાર આ મુદ્દા તરફ ધ્યાન દોરે છે. જો કે, આ આંકડાઓને બાળ લગ્ન દરના સીધા માપ તરીકે અર્થઘટન કરવું ખોટું હશે. સાચું ચિત્ર સમજવા માટે, જિલ્લાની વસ્તી, વય-વિશિષ્ટ ગર્ભાવસ્થા દર અને આરોગ્ય વિભાગની રિપોર્ટિંગ પદ્ધતિ જેવા પરિબળોને ધ્યાનમાં લેવું જરૂરી છે. હમણાં માટે, તે સ્પષ્ટ છે કે મુર્શિદાબાદ સહિત અનેક જિલ્લાઓમાંથી બહાર આવતા ડેટાએ સરકાર માટે ગંભીર પડકાર ઉભો કર્યો છે.