14 વર્ષનો વનવાસ અને ત્યારબાદ હજારો વર્ષોનું ‘રામરાજ્ય’: અયોધ્યા પરત ફર્યા પછી ભગવાન રામે શું કર્યું?

રાણી કૈકેયીના આદેશ અનુસાર ૧૪ વર્ષનો વનવાસ ભોગવ્યા બાદ, ભગવાન રામ અયોધ્યા પરત ફર્યા અને રાજગાદી સંભાળી. તેમના રાજ્યાભિષેક સાથે એક આદર્શ શાસનકાળની શરૂઆત થઈ, જેને ‘રામરાજ્ય’ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ શાસન વ્યવસ્થા એક એવું ઉદાહરણ છે જે આજે પણ, યુગો પછી પણ, એક આદર્શ માપદંડ ગણાય છે. વાલ્મીકિ રામાયણ અને રામચરિતમાનસ બંનેમાં ભગવાન રામે અયોધ્યાના રાજ્યનું સંચાલન કેવી રીતે કર્યું, તેનું વિસ્તૃત વર્ણન જોવા મળે છે.

રાજ્યાભિષેક અને સહયોગીઓની વિદાય

અયોધ્યા પરત ફર્યા બાદ, ભગવાન રામનો રાજ્યાભિષેક એક ભવ્ય સમારોહમાં કરવામાં આવ્યો. આ પ્રસંગે તેમના ગુરુ વસિષ્ઠ અને અન્ય અનેક ઋષિ-મુનિઓ ઉપસ્થિત હતા. આ ઉપરાંત, લંકાના યુદ્ધમાં તેમને સાથ આપનારા તેમના સહયોગીઓ—જેમ કે હનુમાન, સુગ્રીવ, વિભીષણ, અંગદ, જાંબવાન અને વાનર સેના—પણ ત્યાં હાજર હતા. રાજ્યાભિષેક પછી, ભગવાન રામે વનવાસ દરમિયાન અને રાવણ સામેના યુદ્ધમાં મદદ કરવા બદલ તેમનો આભાર માન્યો. તેમણે સૌને મૂલ્યવાન ભેટો આપીને સન્માનિત કર્યા અને ત્યારબાદ આદરપૂર્વક વિદાય આપી. જોકે, હનુમાનજી અયોધ્યામાં જ રોકાઈ ગયા, કારણ કે તેમણે પોતાના પ્રિય પ્રભુ રામની જીવનભર સેવા કરવાનો સંકલ્પ લીધો હતો.

‘રામરાજ્ય’ની સ્થાપના

ભગવાન રામ—જેઓ ‘મર્યાદા પુરુષોત્તમ’ (ધર્મ અને મર્યાદાના સાક્ષાત સ્વરૂપ) હતા—તેમણે ‘ધર્મ’ (ન્યાયપૂર્ણ કર્તવ્ય)નું કડક પાલન કરીને પોતાના રાજ્યનું શાસન કર્યું. રાજા તરીકે, તેમણે પોતાની પ્રજાની ખુશી અને કલ્યાણને સર્વોપરી ગણ્યા. તેમણે ન્યાયી કાયદાકીય વ્યવસ્થા સ્થાપવા અને ધર્મનું રક્ષણ કરવા માટે અનેક મહત્વપૂર્ણ અને ઐતિહાસિક પગલાં લીધાં.

ભગવાન રામના શાસનકાળ દરમિયાન, કોઈ પણ વ્યક્તિ કે જીવને ક્યારેય દુઃખનો સામનો કરવો પડ્યો નથી. કરવેરાની વ્યવસ્થા સરળ અને ન્યાયપૂર્ણ હતી. વહીવટી તંત્ર યોગ્ય રીતે કામ કરી રહ્યું છે કે નહીં તે જાણવા માટે, ભગવાન રામ ઘણીવાર વેશ બદલીને પોતાની પ્રજાની વચ્ચે જતા હતા. તેમણે પોતાના ત્રણ નાના ભાઈઓ—ભરત, લક્ષ્મણ અને શત્રુઘ્નને પણ વહીવટી જવાબદારીઓ સોંપી હતી. અશ્વમેધ યજ્ઞનું આયોજન

વધુમાં, તેમના લાંબા શાસનકાળ દરમિયાન, ભગવાન રામે રાજ્યની સમૃદ્ધિ અને કલ્યાણ માટે અનેક યજ્ઞો કર્યા હતા, જેમાં ‘અશ્વમેધ યજ્ઞ’નો પણ સમાવેશ થાય છે. આ યજ્ઞોના માધ્યમથી તેમણે પડોશી રાજ્યો સાથે મૈત્રીપૂર્ણ અને શાંતિપૂર્ણ સંબંધો વિકસાવ્યા.

હજારો વર્ષો સુધી શાસન

‘વાલ્મીકિ રામાયણ’ અનુસાર, ભગવાન રામે અયોધ્યા પર લગભગ ૧૧,૦૦૦ વર્ષ સુધી શાસન કર્યું હતું. અન્ય કેટલાક ગ્રંથોમાં પણ ઉલ્લેખ છે કે તેમનું શાસન ૧૦,૦૦૦ વર્ષથી વધુ સમય સુધી ચાલ્યું હતું. અંતે, તેમણે પોતાના ભાઈ લક્ષ્મણ સાથે મળીને સરયુ નદીમાં ‘જલ સમાધિ’ (જળમાં પ્રવેશ કરીને સ્વેચ્છાએ ભૌતિક શરીરનો ત્યાગ કરવો) લીધી અને વૈકુંઠ ધામ (દિવ્ય લોક) તરફ પ્રયાણ કર્યું.