સાઉદી અરેબિયાએ પાઈપલાઈન બંધ કરી, હોર્મુઝ પર સંકટ વચ્ચે શું ભારતમાં મોંઘા થશે પેટ્રોલ-ડીઝલ?

સાઉદી અરેબિયાએ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને બાયપાસ કરતી એક મહત્વપૂર્ણ પાઇપલાઇન બંધ કરી દીધી છે. આ પગલાથી ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં વધારો થયો છે, જે 3 ટકાથી વધુ વધ્યો છે, જેના કારણે કિંમત પ્રતિ બેરલ લગભગ $108 થઈ ગઈ છે. સાઉદી વિદેશ મંત્રાલયે જણાવ્યું હતું કે ઇરાકથી શરૂ થયેલા અનેક ડ્રોન હુમલાઓ દ્વારા પૂર્વ-પશ્ચિમ પાઇપલાઇનને નિશાન બનાવવામાં આવી હતી, જે રિયાધ અને મદીના નજીકના વિસ્તારોમાં ત્રાટક્યા હતા. આ હુમલાઓમાં માળખાગત સુવિધાઓને નોંધપાત્ર નુકસાન થયું હતું અને ઘણા લોકો ઘાયલ થયા હતા. સાઉદી અરેબિયાએ જાહેરાત કરી હતી કે પાઇપલાઇન બંધ કરવાનો નિર્ણય સલામતી નિરીક્ષણને સરળ બનાવવા માટે સાવચેતીના પગલા તરીકે લેવામાં આવ્યો હતો.

નોંધનીય છે કે આ પાઇપલાઇનની દૈનિક ક્ષમતા 5 થી 7 મિલિયન બેરલ તેલ છે. તે ચાલુ યુએસ-ઈરાન સંઘર્ષને કારણે સપ્લાય વિક્ષેપોને ઘટાડવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.

પાઇપલાઇન વિક્ષેપ બજારની ચિંતાઓ વધારી

નિષ્ણાતો માને છે કે આ પાઇપલાઇનમાં વિક્ષેપથી બજારની ચિંતા વધી છે. ભારતીય તેલ કંપનીઓ ક્રૂડ ઓઇલના વધતા ભાવ, પુરવઠામાં અચાનક ઘટાડો અને વૈશ્વિક સ્તરે ઓછા ઇન્વેન્ટરી સ્તરને કારણે ચિંતિત છે. તેઓ હાલમાં મૂલ્યાંકન કરી રહ્યા છે કે જો પરિસ્થિતિ ચાલુ રહે તો આ વિક્ષેપ ક્રૂડ ઓઇલની ઉપલબ્ધતા, સોર્સિંગ અને ખર્ચ પર કેવી અસર કરી શકે છે.

તેલના ભાવમાં સંભવિત વધારો

લાલ સમુદ્રમાં ક્રૂડ ઓઇલના પરિવહન માટે સાઉદી અરેબિયાની પૂર્વ-પશ્ચિમ પાઇપલાઇન મહત્વપૂર્ણ છે. જો આ વિક્ષેપ લાંબા સમય સુધી ચાલુ રહે, તો વૈકલ્પિક ક્રૂડ પુરવઠો સુરક્ષિત કરવો મુશ્કેલ અથવા ખર્ચાળ સાબિત થઈ શકે છે. ભારત ક્રૂડ ઓઇલ આયાત પર ખૂબ આધાર રાખે છે. પરિણામે ધ્યાન તેલ કંપનીઓ કેટલી ઝડપથી વૈકલ્પિક સ્ત્રોતો ઓળખી અને સુરક્ષિત કરી શકે છે તેના પર રહેશે.

નિષ્ણાતોનો અંદાજ છે કે જો વિક્ષેપ ચાલુ રહે, તો ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ અસ્થિર રહેશે, અને ઓછી ઉપલબ્ધતા એકંદર ખરીદી અને પરિવહન ખર્ચને અસર કરશે. ભારતીય તેલ કંપનીઓને તેમના સોર્સિંગમાં વિવિધતા લાવવાની જરૂર પડી શકે છે. આનું કારણ એ છે કે વધતા ખર્ચ માર્જિન પર દબાણ લાવી શકે છે, અને આ ખર્ચનો બોજ આખરે ઇંધણના ભાવમાં વધારા દ્વારા જનતા પર પસાર થશે.

એ નોંધનીય છે કે લાલ સમુદ્રમાં જહાજોની હિલચાલ માટે તાજેતરમાં વધેલા જોખમોને પગલે, આ હુમલાએ ફરી એકવાર હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ તરફ ધ્યાન દોર્યું છે. યમનમાં સરકારી દળો સામે લડી રહેલા ઈરાન સમર્થિત હુતી બળવાખોરોએ બાબ અલ-મંડેબ સ્ટ્રેટમાં એક ટાપુ પર કબજો કર્યો છે – જે એક મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ માર્ગ છે જે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટના વિકલ્પ તરીકે સેવા આપે છે.

ઈરાનની સરકારી સમાચાર સંસ્થા ‘IRNA’એ કેશમ (Qeshm)ના ગવર્નરને ટાંકીને રવિવારના હુમલા માટે “આતંકવાદી દુશ્મન”ને જવાબદાર ઠેરવ્યા છે. સંસ્થાના જણાવ્યા અનુસાર, આ ઘટનામાં એક વ્યક્તિનું મોત થયું હતું અને અન્ય ચાર લોકો ઘાયલ થયા હતા. આ બાબતે અમેરિકી સેના તરફથી તાત્કાલિક કોઈ પ્રતિક્રિયા આપવામાં આવી નથી. અગાઉ ઈરાની બંદરોની નાકાબંધી દરમિયાન અમેરિકાએ ઈરાની ધ્વજ ધરાવતા જહાજોને નિશાન બનાવ્યા હતા અને હવે તેને તેના યુદ્ધ જહાજો પર છોડવામાં આવતી ઈરાની બેલિસ્ટિક મિસાઇલોથી નવા ખતરાનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે.

બંદર અબ્બાસ બંદર શહેરથી લગભગ ૨૨ કિલોમીટર દૂર આવેલું કેશમ ટાપુ, હોર્મુઝની સામુદ્રધુની પર નિયંત્રણ સ્થાપિત કરવાના ઈરાનના પ્રયાસોમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.