એ 10 મિનિટ કોઈનો જીવ બચાવી શકે છે, હાર્ટ એટેકના લક્ષણો દેખાય તો તરત જ કરો આ કામ

જ્યારે હાર્ટ એટેક આવે છે ત્યારે વ્યક્તિ ઘણીવાર ગભરાઈ જાય છે અને એવી પ્રતિક્રિયા આપી શકે છે જેનાથી પરિસ્થિતિ વધુ ખરાબ થઈ શકે છે. જો તમને અથવા તમારી આસપાસના કોઈ વ્યક્તિને હાર્ટ એટેકના લક્ષણો જણાય તો શરૂઆતની 10 મિનિટ અત્યંત નિર્ણાયક હોય છે. જો તમને ડાબા હાથ અને જડબામાં તીવ્ર દુખાવો અથવા છાતીમાં અચાનક દુખાવો અનુભવાય, તો પગલાં લેવા માટે તમારી પાસે 10 મિનિટનો સમય હોય છે. ડૉ. સમીર ગુપ્તા (સીનિયર ઇન્ટરવેન્શનલ કાર્ડિયોલોજિસ્ટ, ગ્રુપ હેડ ઓફ કેથ લેબ્સ અને ડિરેક્ટર, મેટ્રો ગ્રુપ ઓફ હોસ્પિટલ્સ) ના જણાવ્યા અનુસાર, એમ્બ્યુલન્સ આવે તે પહેલાં તમારે અમુક ચોક્કસ પગલાં લેવા જોઈએ. આમ કરવાથી તમારા બચવાની શક્યતા નોંધપાત્ર રીતે વધી જાય છે.

કાર્ડિયોલોજિસ્ટ્સ ભારપૂર્વક જણાવે છે કે દરેક વ્યક્તિએ હાર્ટ એટેક પછીની પ્રથમ 10 મિનિટના મહત્વને સમજવું જોઈએ. પછી ભલે તેમની ઉંમર ગમે તે હોય કે તેઓ ગમે તેટલા સ્વસ્થ અનુભવતા હોય. આ એટલા માટે મહત્વપૂર્ણ છે કારણ કે 47% હાર્ટ એટેક એવા લોકોમાં આવે છે જેઓ અગાઉ સંપૂર્ણપણે સ્વસ્થ અનુભવતા હતા.

હાર્ટ એટેક દરમિયાનની નિર્ણાયક 10 મિનિટ

ડાબા હાથમાં અચાનક તીવ્ર દુખાવો, છાતી પર ભારે દબાણનો અનુભવ (જાણે કે કોઈ તેના પર બેઠું હોય), કારણ વગર જડબામાં દુખાવો, ઉબકા અને પરસેવો થવો. આ બધા હાર્ટ એટેકના લક્ષણો હોઈ શકે છે. આવી સ્થિતિમાં તમારો જીવ બચાવવા માટે તે 10 મિનિટ ખૂબ મહત્વની છે.

એમ્બ્યુલન્સને બોલાવો

તરત જ એમ્બ્યુલન્સ માટે ફોન કરો. લક્ષણો આપમેળે જતા રહેશે તેવી આશામાં રાહ ન જુઓ. લોકો ઘણીવાર ભૂલથી માની લે છે કે તેઓ ઠીક છે અથવા દુખાવાને એસિડિટી (છાતીમાં બળતરા) સમજી બેસે છે. નોંધનીય છે કે 40% મહિલાઓ હાર્ટ એટેક દરમિયાન મદદ માટે ફોન કરતી નથી કારણ કે તેઓ તેને ‘પેનિક એટેક’ સમજી બેસે છે. ક્યારેય આવી ભૂલ ન કરો.

એસ્પિરિન અથવા લોહી પાતળું કરવાની દવા સાથે રાખો

બીજું હંમેશા ઘરે એસ્પિરિન અથવા લોહી પાતળું કરવાની દવા રાખો. જો તમને આમાંના કોઈપણ લક્ષણો જણાય તો વિલંબ કર્યા વિના 325 મિલિગ્રામ એસ્પિરિન ચાવીને ખાઓ. દવાને આખી ગળી જવાની ભૂલ ન કરો. તમારે તેને ઝડપથી ચાવવી જોઈએ. ચાવવાથી તે શરીરમાં ત્રણ ગણી ઝડપથી ઓગળી જાય છે. એસ્પિરિન લોહીને પાતળું કરે છે અને લોહીના ગઠ્ઠા બનવાની પ્રક્રિયાને ધીમી કરે છે.

સીધા બેસો

સૂઈ ન જાઓ. ત્રીજું પગલું એ છે કે સૂઈ જવાને બદલે સીધા બેસી રહેવું. સૂઈ જવાથી હૃદય પર વધારાનું દબાણ આવે છે. દીવાલ, પલંગના પાછળના ભાગ (હેડબોર્ડ) અથવા ખુરશીના ટેકે સીધા બેસો. શરીર પરનું દબાણ ઘટાડવા માટે બેલ્ટ, કોલર, બ્રા અથવા પેન્ટના બટન જેવી ચુસ્ત વસ્તુઓ ઢીલી કરો.

શરીર પર વધુ શ્રણ ન પડે તેવું ધ્યાન રાખો

ચોથું પગલું એ છે કે બિલકુલ હલનચલન કે ચાલવાનું ટાળવું. કોઈપણ પ્રકારની હિલચાલ હૃદય પર વધારાનું દબાણ લાવે છે, જેનાથી તેને વધુ લોહી પંપ કરવાની ફરજ પડે છે. તેના બદલે શાંતિથી બેસી જાઓ અને ધીમા, ઊંડા શ્વાસ લો. તરત જ કોઈ પરિચિત વ્યક્તિને ફોન કરો.

મહિલાઓએ આ લક્ષણો પર ખાસ ધ્યાન આપવું જોઈએ. મહિલાઓમાં હૃદયરોગના હુમલા (હાર્ટ એટેક)નાં લક્ષણો ઘણીવાર અલગ હોય છે. ઉદાહરણ તરીકે તેમાં હાથમાં દુખાવો ન પણ થાય. તેના બદલે વ્યક્તિને અચાનક અને અતિશય થાકનો અનુભવ થઈ શકે છે. જો તમને છેલ્લા એક કલાક દરમિયાન ખૂબ વધારે થાક, કારણ વગર ઉબકા આવવા, પીઠના ઉપરના ભાગમાં (ખભાના પાછળના ભાગે) દુખાવો અથવા શ્વાસ લેવામાં તકલીફ જેવો અનુભવ થાય, તો સમજી લેવું કે કંઈક ગડબડ છે. આવી સ્થિતિને અવગણશો નહીં.

આ બાબતો ધ્યાનમાં રાખો અને તમારા પતિ તથા બાળકોને પણ તેના વિશે જણાવો. હાર્ટ એટેકના 47% કિસ્સાઓમાં દર્દીની બાજુમાં ઊભેલી વ્યક્તિ તેમની ખૂબ નજીકની કે પ્રિય વ્યક્તિ હોય છે છતાં ઘણીવાર તે વ્યક્તિને ખબર નથી હોતી કે શું કરવું જોઈએ.