યુદ્ધ પછી પાંડવો વચ્ચે જીતનો શ્રેય લેવા માટે થયો મોટો વિવાદ, પછી બર્બરીકના કપાયેલા મસ્તકે ઉજાગર કર્યું સૌથી મોટું સત્ય
મહાભારતનું યુદ્ધ ઇતિહાસનું સૌથી ભયંકર યુદ્ધ હતું, જે ધર્મ અને અધર્મ વચ્ચે લડાયું હતું. અઢાર દિવસ સુધી ચાલેલા આ વિનાશક સંઘર્ષમાં કૌરવોની વિશાળ સેનાનો સંપૂર્ણ નાશ થયો અને પાંડવો વિજયી બન્યા. આ વિજય બાદ, પાંડવોને પોતાના પરાક્રમ પર ગર્વ થવા લાગ્યો. જીત પછી તરત જ, પાંચેય પાંડવો વચ્ચે દલીલ શરૂ થઈ કે આ વિજયનો સાચો શ્રેય કોને જાય છે. જ્યારે કોઈ પણ પોતાની જીદ છોડવા તૈયાર નહોતું, ત્યારે ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ તેમને ઘટોત્કચના પુત્ર બર્બરીકના કપાયેલા મસ્તક પાસે લઈ ગયા. બર્બરીકે જે ચોંકાવનારું સત્ય કહ્યું, તેનાથી પાંડવો સ્તબ્ધ થઈ ગયા.
પાંડવો વિજયના શ્રેય માટે શા માટે દલીલ કરવા લાગ્યા?
યુદ્ધ પછી, ભીમે દાવો કર્યો કે તેણે પોતાની ગદા વડે દુર્યોધન, દુઃશાસન અને બાકીના તમામ કૌરવોનો વધ કર્યો હતો, તેથી વિજયનો મુખ્ય શ્રેય તેને મળવો જોઈએ. અર્જુને તેનો વિરોધ કરતા કહ્યું કે તેના ધનુષ્યે જ ભીષ્મ પિતામહ, ગુરુ દ્રોણાચાર્ય અને મહાન યોદ્ધા કર્ણ જેવા શક્તિશાળી યોદ્ધાઓને પરાજિત કર્યા હતા; તેથી, સાચો વિજેતા તે પોતે જ છે. બીજી તરફ, યુધિષ્ઠિરે આ વિજયને ધર્મ અને નીતિની જીત ગણાવી, જ્યારે નકુળ અને સહદેવે પોતાની યુદ્ધ-કૌશલ્યને આ વિજયનો આધાર ગણાવ્યો.
શું બર્બરીકનું કપાયેલું મસ્તક કોઈ ટેકરી પર રાખવામાં આવ્યું હતું?
ભીમનો પૌત્ર બર્બરીક અત્યંત શક્તિશાળી યોદ્ધા હતો—તે એટલો સામર્થ્યવાન હતો કે પોતાના ત્રણ અચૂક બાણો વડે તે આખું યુદ્ધ એક ક્ષણમાં સમાપ્ત કરી શક્યો હોત. તેણે પોતાની માતાને વચન આપ્યું હતું કે તે હંમેશા હારતી બાજુ તરફથી લડશે. ધર્મની રક્ષા માટે, ભગવાન શ્રીકૃષ્ણે બ્રાહ્મણનું રૂપ ધારણ કરીને બર્બરીક પાસે દાનમાં તેનું મસ્તક માંગ્યું. પોતાનું મસ્તક અર્પણ કરતા પહેલા, બર્બરીકે સમગ્ર યુદ્ધ નિહાળવાની ઈચ્છા વ્યક્ત કરી હતી. પરિણામે, ભગવાન શ્રીકૃષ્ણે તેનું કપાયેલું મસ્તક એક ઊંચા ટેકરા પર મૂક્યું, જ્યાંથી સમગ્ર યુદ્ધભૂમિ જોઈ શકાતી હતી.
બર્બરીકનું કપાયેલું મસ્તક યુદ્ધનું રહસ્ય ખોલે છે
ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ પાંચેય પાંડવો સાથે તે ટેકરા પર પહોંચ્યા. બર્બરીક એકમાત્ર એવો વ્યક્તિ હતો જેણે સમગ્ર યુદ્ધને—શરૂઆતથી અંત સુધી—પોતાની આંખોથી અને કોઈપણ પક્ષપાત વિના નિહાળ્યું હતું. ભગવાન શ્રીકૃષ્ણે બર્બરીકને પૂછ્યું કે યુદ્ધમાં સૌથી વધુ પરાક્રમ કોણે દર્શાવ્યું અને વિજયનો સાચો શ્રેય કોને જવો જોઈએ. બર્બરીકે ઉત્તર આપ્યો કે તેને સમગ્ર યુદ્ધભૂમિ પર માત્ર ભગવાન શ્રીકૃષ્ણનું ‘સુદર્શન ચક્ર’ જ ગતિમાન દેખાઈ રહ્યું હતું. એક તરફ સુદર્શન ચક્ર કૌરવ સેનાનો સંહાર કરી રહ્યું હતું, તો બીજી તરફ માતા મહાકાળી રણભૂમિમાં પડેલા સૈનિકોના રક્તને પોતાના ‘ખપ્પર’ (એક પાત્ર)માં ગ્રહણ કરી રહી હતી. તેણે કહ્યું કે ન તો કોઈ ગદાએ કે ન તો કોઈ ધનુષે ખરેખર નિર્ણાયક ભૂમિકા ભજવી હતી; વાસ્તવમાં ભગવાન શ્રીકૃષ્ણે જ આખું યુદ્ધ લડ્યું હતું અને જીત્યું હતું.
પાંડવોનો અહંકાર તૂટી જાય છે
બર્બરીકના શબ્દો સાંભળીને પાંચેય પાંડવોએ શરમથી માથું ઝુકાવી દીધું. ક્ષણભરમાં તેમનો અહંકાર ચકનાચૂર થઈ ગયો. તેઓ ભગવાન શ્રીકૃષ્ણના ચરણોમાં પડી ગયા અને તેમની ક્ષમા માંગી. દરમિયાન, બર્બરીકના બલિદાન અને ભક્તિથી પ્રસન્ન થઈને ભગવાન શ્રીકૃષ્ણે તેને વરદાન આપ્યું: ‘કળિયુગ’માં લોકો તેને ‘શ્યામ’—જે નામ સ્વયં શ્રીકૃષ્ણ સાથે જોડાયેલું છે—ના નામે પૂજશે. તે ‘હારે કા સહારા’ (હારેલાંનો આધાર) બનશે અને પોતાના ભક્તોના તમામ દુઃખોનું નિવારણ કરશે.














