ભારતમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલ બીજા દેશો કરતાં સસ્તું કેમ છે? હરદીપ પુરીએ કર્યો મોટો ખુલાસો
ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે તણાવ શરૂ થયો ત્યારથી કાચા તેલના વૈશ્વિક પુરવઠા પર અસર પડી હતી. પરિણામે, ભારત સહિત ઘણા દેશોમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં વધારો થયો. જોકે, ભારતમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં થયેલો વધારો અન્ય ઘણા દેશોની સરખામણીમાં ઓછો હતો; અન્ય દેશોમાં તો ભાવમાં ૫૦% થી ૬૦% સુધીનો ઉછાળો જોવા મળ્યો હતો. પરંતુ આ કેવી રીતે શક્ય બન્યું?
કેન્દ્રીય પેટ્રોલિયમ મંત્રી હરદીપ સિંહ પુરીએ હવે આ પાછળનું કારણ જણાવ્યું છે. તેમણે કહ્યું કે, સરકારની કર ઘટાડવાની નીતિને કારણે, ભારતના લોકોને તેલના વધતા ભાવનો સંપૂર્ણ બોજ સહન કરવો પડ્યો નથી.
મંત્રીએ શું કહ્યું?
ડીલરો સાથેની એક બેઠક દરમિયાન, પુરીએ સમજાવ્યું કે કેન્દ્ર સરકારે ત્રણ તબક્કે પેટ્રોલ અને ડીઝલ પરની એક્સાઇઝ ડ્યુટી (ઉત્પાદન શુલ્ક)માં ઘટાડો કર્યો હતો: નવેમ્બર ૨૦૨૧, મે ૨૦૨૨ અને ૧૦ માર્ચ, ૨૦૨૬ના રોજ. માર્ચ ૨૦૨૬માં લાગુ કરાયેલા ઘટાડાથી પેટ્રોલ અને ડીઝલ બંને પરની એક્સાઇઝ ડ્યુટીમાં પ્રતિ લિટર ₹૧૦નો ઘટાડો થયો—આ પગલાને કારણે જ આ પરિણામ શક્ય બન્યું.
ભાવ વધારાને રોકવા માટે સરકાર દ્વારા લેવાયેલા પગલાં
ભારત તેની તેલની જરૂરિયાતોનો મોટો હિસ્સો આયાત દ્વારા પૂરો કરે છે. જ્યારે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કાચા તેલના ભાવ વધે છે, ત્યારે ભારતમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ પર પણ વધારાનું દબાણ આવે છે. ઈરાન સાથેના સંઘર્ષ અને હોરમૂઝની સામુદ્રધુની (Strait of Hormuz) દ્વારા થતા તેલ પુરવઠામાં અવરોધોને કારણે, આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કાચા તેલના ભાવ આશરે $૬૭–$૬૮ પ્રતિ બેરલથી વધીને લગભગ $૧૨૦ પ્રતિ બેરલ સુધી પહોંચી ગયા હતા.
આવી પરિસ્થિતિમાં, સરકાર પાસે બે વિકલ્પો હતા: કાં તો પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ વધારીને તેલના ઊંચા ખર્ચનો બોજ જનતા પર નાખવો, અથવા કર ઘટાડીને આ બોજ હળવો કરવો. સરકારે બીજો વિકલ્પ પસંદ કર્યો. એક્સાઇઝ ડ્યુટીમાં ઘટાડો કરીને, સરકારે પોતે જ ખર્ચના એ દબાણનો અમુક હિસ્સો ઉઠાવી લીધો, જે અન્યથા તેલ કંપનીઓ પર પડ્યો હોત. આનાથી પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં મોટો ઉછાળો આવતો અટકાવવામાં મદદ મળી.
તેલનો પુરવઠો અવિરત ચાલુ રહ્યો
આ સમયગાળા દરમિયાન, પેટ્રોલિયમ મંત્રીએ એ પણ નોંધ્યું કે આંતરરાષ્ટ્રીય પુરવઠામાં અવરોધો હોવા છતાં, ભારતમાં પેટ્રોલ કે ડીઝલની કોઈ અછત સર્જાઈ ન હતી. દેશના આશરે ૧,૦૭,૦૦૦ પેટ્રોલ પંપમાંથી એક પણ પંપ પર ઈંધણ ખૂટી ગયું ન હતું. ઈંધણનો પુરવઠો સતત જળવાઈ રહે તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે, સરકારે અન્ય દેશોમાંથી તેલ મેળવવાના પોતાના વિકલ્પોનો વિસ્તાર કર્યો. અગાઉ, ભારત ૨૭ દેશોમાંથી કાચું તેલ (ક્રૂડ ઓઈલ) આયાત કરતું હતું; હવે આ સંખ્યા વધીને ૪૧ થઈ ગઈ છે.














