Neem Karoli Baba: ફર્રુખાબાદથી ગુજરાત સુધી… જ્યાં-જયાં પણ ભ્રમણ માટે નીકળ્યા નીમ કરોલી બાબા, મળતા ગયા અલગ-અલગ નામ

નીમ કરોલી બાબાનો ઇતિહાસ: નીમ કરોલી બાબા જેમને તેમના ભક્તો પ્રેમથી મહારાજ જી કહે છે તેમને માત્ર ભારતમાં જ નહીં પરંતુ વિદેશમાં પણ એક પ્રખ્યાત આધ્યાત્મિક ગુરુ માનવામાં આવે છે. તેઓ ભગવાન હનુમાનના કટ્ટર ભક્ત તરીકે જાણીતા છે અને આજે ભારત સહિત વિશ્વના વિવિધ ભાગોમાં તેમના લાખો અનુયાયીઓ છે. તાજેતરમાં નીમ કરોલી બાબા તેમના જીવન અને વિચારોથી પ્રેરિત ફિલ્મ “હનુમાન અંશ” ની ચર્ચાને કારણે ફરી એકવાર સમાચારમાં આવ્યા છે. તેમના ભક્તોમાં સામાન્ય લોકોથી લઈને ઘણી વિદેશી હસ્તીઓનો સમાવેશ થાય છે.

નીમ કરોલી બાબાનું જીવન રહસ્ય અને આધ્યાત્મિક ઘટનાઓથી ભરેલું હતું. તેમણે નાની ઉંમરે ઘર છોડી દીધું હતું અને આધ્યાત્મિક સાધના કરતા લાંબા સમય સુધી સાધુ તરીકે ભટકતા રહ્યા. આ સમય દરમિયાન તેઓ જે પણ જગ્યાએ ગયા હતા ત્યાં તેમને વિવિધ નામોથી ઓળખવામાં આવતા હતા. ચાલો નીમ કરોલી બાબાએ મુલાકાત લીધેલા વિવિધ સ્થળો અને તેમના નામ સાથે સંકળાયેલા સ્થળોની શોધ કરીએ.

જન્મ અને પ્રારંભિક જીવન

નીમ કરોલી બાબાનો જન્મ ઉત્તર પ્રદેશના ફિરોઝાબાદ જિલ્લાના અકબરપુર ગામમાં થયો હતો. તેમનું સાચું નામ લક્ષ્મણ નારાયણ શર્મા હોવાનું કહેવાય છે. બાળપણથી જ તેઓ આધ્યાત્મિકતા અને ભગવાન હનુમાન પ્રત્યે ભક્તિ તરફ ઝુકાવ ધરાવતા હતા. નાની ઉંમરે તેમણે સાંસારિક જીવનથી દૂર થઈ ગયા અને 17 વર્ષની ઉંમરે ભગવાનની શોધમાં ઘર છોડી દીધું. આ પછી તેમણે ભટકતા સંત તરીકે દેશભરમાં પ્રવાસ કર્યો વિવિધ સ્થળોએ આધ્યાત્મિક સાધના કરી.

તેમણે ક્યાં મુસાફરી કરી?

નીમ કરોલી બાબાએ તેમના જીવનકાળ દરમિયાન ઉત્તર ભારતમાં ઘણા ધાર્મિક અને આધ્યાત્મિક સ્થળોની મુલાકાત લીધી. તેમના રોકાણના રેકોર્ડ વૃંદાવન હરિદ્વાર અને દિલ્હીના બિરલા મંદિર સહિત અનેક સ્થળોએ નોંધાયેલા છે. તેઓ જ્યાં પણ ગયા ત્યાં ભક્તોની ભીડ એકઠી થઈ. બાબાએ તેમના અંતિમ વર્ષોનો એક ભાગ વૃંદાવનમાં વિતાવ્યો. આજે વૃંદાવનમાં તેમની સમાધિની પણ મોટી સંખ્યામાં ભક્તો મુલાકાત લે છે.

નીમ કરોલી ગામ: તેમણે ફર્રુખાબાદ નજીક ‘નીમ કરોલી’ નામના ગામમાં આરામ કર્યો ત્યારબાદ તેઓ ‘નીમ કરોલી બાબા’ તરીકે જાણીતા થયા.

ગુજરાત: બાબાએ ગુજરાતમાં પણ ઘણો સમય વિતાવ્યો અને ઘણી જગ્યાએ આધ્યાત્મિક સાધના કરી. તેમની તપસ્યા સંબંધિત પરંપરાઓ બાવાનિયા અને મોરબીમાં જોવા મળે છે. અહીં તેઓ “તલૈયા બાબા” તરીકે પણ જાણીતા હતા. તેઓ વિવિધ પ્રદેશોમાં અલગ અલગ નામોથી જાણીતા હતા પરંતુ તેમના ભક્તોમાં તેમની આધ્યાત્મિક છબી મજબૂત થતી રહી.

ઉત્તરાખંડ: નૈનીતાલ નજીક ભુવાલી અને પ્રખ્યાત કૈંચી ધામ આશ્રમ તેમના મુખ્ય કેન્દ્રોમાં હતા. તેમણે નૈનીતાલ અને હનુમાનગઢી (મનોરા ટેકરી) માં પણ સમય વિતાવ્યો. ઉત્તરાખંડમાં નીમ કરોલી બાબાના જીવન સાથે સંકળાયેલું સૌથી પ્રખ્યાત સ્થળ કૈંચી ધામ છે. નૈનીતાલ નજીક સ્થિત આ આશ્રમ હવે દેશ અને વિશ્વભરના ભક્તો માટે એક મુખ્ય આધ્યાત્મિક કેન્દ્ર બની ગયું છે.

હિમાચલ પ્રદેશ: નીમ કરોલી બાબાનો હિમાચલ પ્રદેશ સાથે પણ સંબંધ હતો. તેમણે શિમલાના સંકટ મોચન મંદિરમાં એક ઝૂંપડીમાં થોડો સમય વિતાવ્યો. ભગવાન હનુમાનમાં તેમની ઊંડી શ્રદ્ધાને કારણે તેમને હનુમાન મંદિરો અને તેમની સાથે સંકળાયેલા સ્થળો પ્રત્યે ખાસ લગાવ હોવાનું કહેવાય છે.

વધુમાં તેમણે ઉત્તર ભારતના વિવિધ તીર્થ સ્થળોની મુલાકાત લીધી જેમાં વૃંદાવન દિલ્હી (બિરલા મંદિર) અને હરિદ્વારનો સમાવેશ થાય છે. ૧૧ સપ્ટેમ્બર ૧૯૭૩ ના રોજ વૃંદાવનમાં તેમનું અવસાન થયું.

તેમને ‘નીમ કરૌલી’ નામ કેવી રીતે મળ્યું?

નીમ કરૌલી બાબા સાથે સંકળાયેલી સૌથી લોકપ્રિય વાર્તા ફર્રુખાબાદ નજીકના નીમ કરૌલી ગામની છે. એવું કહેવાય છે કે તેઓ એક વખત ટ્રેનમાં ટિકિટ વિના મુસાફરી કરી રહ્યા હતા. ટિકિટ કલેક્ટરે તેમને ટ્રેનમાંથી ઉતારી દીધા. બાબા ઉતર્યા પછી ટ્રેન આગળ વધી નહીં. વારંવાર પ્રયાસો છતાં જ્યારે ટ્રેન આગળ વધી નહીં ત્યારે અધિકારીઓએ બાબાને યાદ કર્યા. એવું માનવામાં આવે છે કે તેમણે માફી માંગી અને ફરીથી ચઢાવવામાં આવ્યા અને આખરે ટ્રેન શરૂ થઈ. એવું કહેવાય છે કે આ ઘટનાએ તેમને નીમ કરૌલી બાબા નામ આપ્યું.

તેમના જીવન સાથે ઘણી ચમત્કારિક ઘટનાઓ જોડાયેલી છે. ભક્તો દૂરથી ભક્તનું રક્ષણ કરવાની વાર્તાઓ કહે છે જેમાં લંગર (ભંડારા) માં ગંગાના પાણીના દેખાવથી લઈને તારણહાર તરીકે ઉપયોગ થવા સુધીનો સમાવેશ થાય છે. જો કે બાબાના સંદેશાઓમાં સૌથી મોટો ચમત્કાર માનવજાતમાં પ્રેમ અને કરુણાની જાગૃતિ માનવામાં આવે છે.

લાખો ભક્તો માટે શ્રદ્ધાનું કેન્દ્ર

નીમ કરોલી બાબાના અવસાનને દાયકાઓ વીતી ગયા છે પરંતુ લોકોનો તેમનામાં વિશ્વાસ હજુ પણ મજબૂત છે. ભારત અને વિદેશથી ભક્તો કૈંચી ધામ અને વૃંદાવનમાં તેમના આશ્રમ અને સમાધિ સ્થળની મુલાકાત લે છે. તેમના નામ સાથે સંકળાયેલા વિવિધ સ્થળો અને તેમની સાથે સંકળાયેલી વાર્તાઓ તેમના આધ્યાત્મિક વારસાને ભક્તોમાં જીવંત રાખે છે.