ઘણા કહેતા હોય કે શ્રાદ્ધ ન કરો તો ચાલે… જોઈ લો પરિવારને થાય છે કેટલું નુકસાન

આજે આપણે જે સ્થિતિમાં છીએ તે માત્ર આપણા પિતૃઓને આભારી છે. સનાતન ધર્મ અનુસાર, કોઈપણ શુભ કાર્ય શરૂ કરતા પહેલા આપણે હંમેશા આપણા પિતૃઓ અથવા માતા-પિતાના આશીર્વાદ લઈએ છીએ; મૃત્યુ પછી પણ પિતૃઓ અને તેમના પરિવાર વચ્ચેનો સંબંધ અકબંધ રહે છે.

શ્રાદ્ધ વિધિથી પ્રસન્ન થઈને, પિતૃઓ વિધિ કરનારાઓને દીર્ઘાયુ, ધન, સુખ અને મોક્ષના આશીર્વાદ આપે છે. એવી પણ માન્યતા છે કે જે વ્યક્તિ પોતાના પિતૃઓ માટે શ્રાદ્ધ કરે છે, તે માત્ર પાપોમાંથી મુક્ત જ નથી થતી પરંતુ પરમગતિ (ઉચ્ચતમ આધ્યાત્મિક અવસ્થા) પણ પ્રાપ્ત કરે છે. બ્રહ્મ પુરાણ અનુસાર, શ્રાદ્ધ ન કરવાથી પિતૃઓને કષ્ટ થાય છે અને આ વિધિની અવગણના કરનારાઓને દુઃખ ભોગવવું પડે છે.

પિંડ દાન અને બ્રાહ્મણ ભોજન

એવું માનવામાં આવે છે કે મૃત્યુ પછી દેવલોક કે પિતૃલોકમાં ગયેલા આત્માઓ બ્રાહ્મણો દ્વારા ઉચ્ચારવામાં આવતા મંત્રોથી આકર્ષાઈને શ્રાદ્ધના સ્થળે આવે છે અને તેમના માધ્યમથી અર્પણ કરાયેલ ભોજન ગ્રહણ કરે છે. પિતૃના અવસાનની ચોક્કસ તિથિએ ‘પિંડ દાન’ કરવામાં આવે છે, જેનાથી દિવંગત આત્માઓને શાંતિ મળે છે.

‘પિતૃ’ શબ્દનો અર્થ છે દિવંગત પૂર્વજો—જેમ કે માતા-પિતા, દાદા-દાદી અને અન્ય સ્વજનો જેઓ આ પૃથ્વીલોક છોડી ગયા છે. પિતૃ પક્ષ એ પિતૃઓ પ્રત્યે શ્રદ્ધાપૂર્વક ‘તર્પણ’ (જલાંજલિ) અર્પણ કરવાનો સમયગાળો છે. પિતૃ પક્ષ દરમિયાન, પિતૃઓની પુણ્યતિથિએ શ્રાદ્ધ જેવી વિધિઓ કરવામાં આવે છે; વંશજો દરરોજ જળ અર્પણ કરે છે અને શ્રાદ્ધ જેવા પુણ્યકાર્યો દ્વારા પિતૃઓના ઋણમાંથી મુક્ત થાય છે.

માન્યતા અનુસાર, આશ્વિન મહિનાના કૃષ્ણ પક્ષ દરમિયાન યમરાજ તમામ પિતૃઓને તેમના લોકમાંથી મુક્ત કરે છે, જેથી તેઓ તેમના પરિવારોની મુલાકાત લઈ શકે અને નિર્ધારિત શ્રાદ્ધ વિધિઓ દ્વારા અર્પણ કરવામાં આવતી સામગ્રી—જેમ કે જળ—સ્વીકારી શકે. જો શ્રાદ્ધ-પક્ષ દરમિયાન શ્રાદ્ધ વિધિ કરવામાં ન આવે, તો પિતૃઓ અસંતુષ્ટ થઈને વિદાય લે છે અને શાપ આપી જાય છે, જેના કારણે ભાવિ પેઢીઓને પણ ભારે દુઃખ ભોગવવું પડે છે.